Roberto Vidal Bolaño – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 As actas máis escuras http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/11/as-actas-mais-escuras/ Thu, 10 Sep 2009 23:18:02 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=514 Roberto Vidal Bolaño morreu un 11 de setembro de hai sete anos. Desde aquela, a súa figura, alta e poderosa, veu seguindo vieiros semellantes aos que transitara o ser humano que dedicou ao teatro a parte máis importante da súa vida con toda a intensidade da que era capaz, que foi moitísima. A escribilo, a facelo, a dirixilo e a articulalo como un esteo irrenunciable do noso desenvolvemento cultural e, como non, nacional. En lingua galega.

Posiblemente para que celebremos o cabodano de Roberto, algo nos vai alimentando coa sospeita de que un dos seus textos, As actas escuras, vai seguir sobrevivindo nese non-espazo que habitan algunhas das mellores obras da dramaturxia universal: literatura editada, para goce dos lectores, e fantasmal peza non representada, para tristeza dos espectadores e vergoña de quen a confina no limbo ou, simplemente, non a recoñece.

Que tras un cambio de goberno haxa renovación de cargos na administración é algo que de tan visto xa se nos fixo normal. Que a dirección do Centro Dramático Galego non sexa, neste sentido, diferente á da CRTVG, por exemplo, ou a outros cargos públicos de designación directa non debería chamarnos a atención nin convidarnos a pensar que estamos ante postos técnicos e non partidarios. Os cambios de goberno teñen estas cousas, incómodas para os afectados pero irrelevantes para a xente común.

Non teño unha idea moi precisa do labor da última directora do CDG. As xentes que traballan no teatro galego, que coñecen os seus problemas e as súas virtudes e os viven coa naturalidade coa que se respira teñen mellor coñecemento para avaliar o seu traballo. Pero non sería xusto esquecer que o seu mandato comezou coa suspensión, talvez arbitraria, dalgún proxecto que a súa antecesora tiña comprometido. O bo actor e director galego Miquel Ínsua podería contar a historia de Medos, a peza de S. Berkoff que Ánxeles Cuña, ou sexa, o Centro Dramático Galego, lle encargara adaptar e dirixir. Talvez hoxe non se lembra o que ocorreu, pero hai certa inexactitude na afirmación de que se respectou a programación existente e mais a pactada cando Cristina Domínguez substituíu a Ánxeles Cuña. Mais o pasado non xustifica as falcatruadas do presente, aínda que para algúns tenda a predicilas.

É difícil saber se a posible suspensión d’As actas escuras, unha maxistral trama de investigación arredor do que agocha o sartego do Apóstolo, responde a un acto de censura ou a unha simple casualidade. Entre as dúas, a segunda posibilidade sería a máis grave. Censurar, ao cabo, implica coñecer e manexar causas subxectivas que xustifiquen o acto repugnante. Que Roberto Varela e Juan Carlos Fasero actuasen a finais da primeira década do século XXI como censores dun texto incómodo de Roberto Vidal Bolaño sería grave, non é preciso dicir por que, mais demostraría un coñecemento aproximado da obra dun dos principais dramaturgos europeos do último cuarto do século pasado. Lóxico nas dúas persoas encargadas de manexar a política cultural dunha nación. Ora, se a suspensión é un accidente administrativo ou a reacción submisa a unha advertencia externa, que tamén é posible, entón estariamos ante unha situación terrible derivada do descoñecemento do dramaturgo e da súa obra, cando non dun estrondoso menosprezo. Ou dunha displicente desconsideración nacida non tanto no descoñecemento coma en delirantes prexuízos a respecto da lingua literaria de Roberto e da capacidade cultural e creativa da comunidade á que conscientemente pertenceu e pertencerá por sempre. Non é gratuíto o temor. O noso Conselleiro de Cultura non aforra en esforzos para demostrarse especialista en ignorar e en prexulgar todo o relacionado coa cultura de expresión en lingua galega e en elevar ao rango de modelo normativo as manifestacións culturais noutro idioma. Cultura A e cultura B, ou a inauguración fachendosa dunha política cultural diglósica. Véxase, se non, a súa fascinación ridícula coa subalternidade audiovisual en Venecia.

Sexa por desconsideración da obra literaria de Vidal Bolaño, por algunha recomendación ou aviso exterior ou ben por simple censura, a posible suspensión da montaxe d’As actas escuras actualiza as coñecidas palabras de Marx no seu 18 Brumario de Luís Bonaparte. Agora non habería xa lugar para o drama. Nesta repetición histórica reinaría a farsa. Unha farsa á que Roberto non pararía de lle tirar proveito creativo, coa mesma xenialidade coa que sabía aproximarse a todos os asuntos humanos que lle importaban. Aquí hai material abondo en tramas, escenarios e, sobre todo, en personaxes irrepetibles.

Mentres, continuaremos a confiar en que algún día os bos espectadores de teatro poidan gozar desta magnífica peza de Roberto Vidal Bolaño ben dirixida e ben interpretada por algúns dos excelentes actores que hai en Galicia.

Galicia, 11 de setembro de 2009

]]>
Imaxes e folgas http://antondobao.blogaliza.org/2009/05/27/imaxes-e-folgas/ Tue, 26 May 2009 22:45:23 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=286 A imaxe acaba sempre por se repetir. Nun mundo que tende a cada pouco a perder profundidade semántica, substituída por evocación connotativa pouco precisa, a imaxe parece valer máis ca mil palabras. Valor de cambio.

Os signos deben expresar o menos posible. Ás múltiples formas que adopta o poder, algunhas ben ocultas, a claridade significativa non lles interesa. Se a comunicación fose clara e precisa, se as linguas estivesen á marxe das relacións de poder e de dominio e de explotación, talvez xa non existiría antagonismo porque as desigualdades, o dominio, o control, a explotación e a propiedade serían ecos difusos do pasado. Radiación cósmica de fondo.

Pero a comunicación segue a ser obxecto de mercado. Fetichismo da imaxe convertida en mercadoría. Suxeita, por tanto, ao capital. Subsumida a este, que dicía Marx. Producimos en cadea nesa nova factoría postindustrial en que se converteu a sociedade completa, cos seus ámbitos públicos e privados fundidos. E somos consumidores de realidade. Os medios de comunicación veñen a ser simples canles dos fluxos necesarios para que a engrenaxe de explotación, produción, mercantilización e consumo non pare de traballar.

Cando os traballadores espertan á conciencia colectiva e se chantan diante das formas de dominio vital, algo no fráxil equilibrio que caracteriza o decorado social en que se interpreta o filme das nosas existencias empeza a abanearse. Se os traballadores do metal, poñamos por caso, deciden suspender legalmente as súas actividades e reclaman o que lles pertence, arrincan a un tempo todos os mecanismos de protección do sistema, mobilízanse os anticorpos para inxectar nos cerebros e nas vísceras da maioría social as pautas ríxidas do aceptable e do inaceptable. A violencia pasa a caracterizar xusto aqueles e aquelas que a sofren a diario. Non soamente a da policía, que sempre está aí para o que a necesiten, senón a dos que ordenan que actúe a policía. Os mesmos que pagan mal, que obrigan a traballar máis do aceptable, que manteñen a precariedade como ancoraxe do seu poder e símbolo da súa práctica social, que coñecen milleiros de formas de despedimento legal e ilegal, que fachendean de relacións íntimas co poder político, que gozan amosándose opulentos nunha crise cuxa orixe non lles é allea aínda que teimen en que a pague o traballo asalariado. Ameazan coa chantaxe do peche contra a lexítima esixencia de soldos que se aproximen o que poidan, que nunca é suficiente, ao valor do producido polas mans, os cerebros e os corpos dos asalariados. E teñen sempre a coartada amable e cómplice de xornalistas, medios de comunicación, políticos profesionais, profesionais da opinión que tremen co pánico cando escoitan a palabra lume ou proclaman o dereito da cidadanía, esa entidade abstracta e quimérica nun reino de súbditos, a non se ver afectada polas molestias que os pousos dunha folga, legal, pode ir deixando polas rúas dunha cidade. Todos eses, os que van gañar as próximas eleccións europeas, pase o que pase, representados na casa común de calquera das dúas pólas matizadas do Partido da Orde. Un único modelo.

Cando os traballadores toman as rúas, tamén brilla ao lonxe a imaxe, difusa, dunha era nova. Non é o cambio de base, non; soamente, o exercicio dun dereito e a esixencia de mellores condicións de traballo. Unha esixencia indefinida —non coma os contratos— mentres o mundo non sexa transformado polas mesmas mans, os mesmos cerebros e os mesmos corpos que lle dan vida a toda caste de produción. Cando unha folga, coas súas manifestacións e formas de acción directa, manca as purísimas meniñas dos ollos da xente de orde, non é ben visto falar das causas da mobilización, de como a combaten os empresarios, das armas que posúe cada quen. Para a xente de orde, toda aspiración proletaria non debe traspasar o horizonte de posuír un traballo, ese privilexio, non importa en que condicións. Ou iso, ou o terror. Velaí a cerna anoréxica dos modelos de comunicación contemporánea. A imaxe baleirada: pobres empresarios, cuxo obxectivo de producir riqueza para a sociedade a conta do seu sacrificio persoal está posto en perigo pola forza de rudos traballadores que empregan sen pudor a violencia e a coacción. Quen vai vir a investir se damos este mal exemplo con folgas e conflitos, din os sabios. Violencia, coacción, imposición… Soa reseso este produto seriado das fábricas do discurso e do pensamento?

Se vivira Roberto Vidal Bolaño había escribir a farsa en que financeiros, empresarios, políticos profesionais e especialistas mediáticos comparten mesa, conversas preocupadas e xogos inocentes e talvez nada inocentes. De fronte, no patio de butacas, espectadores silenciosos temerosos da violenta horda proletaria. A distancia brechtiana quedou rota. Nesta farsa, o espectador sofre. A conexión entre o escenario e o patio de butacas é perversa; empezou a forxarse cando o público perdeu conciencia de si e asumiu un rol de personaxe pasivo na función.

Sempre queda a posibilidade de abandonar a función. Eis o estreito fío de papel mollado que lle dá consistencia a este mundo. Se todos os asalariados deciden simultaneamente deterse e parar de producir a palloza esborrállase. Esa é sempre unha posibilidade aberta. Os actores da farsa sábense ridículos se non hai quen manteña a función, innecesarios, inservibles. De aí a súa necesidade de extremar as relacións de subalternidade e submisión, de dominio, de explotación. Facendo que recaian certos efectos da crise financeira nas contas exiguas do mundo do traballo asalariado: en precariedade, en salario e en tempo de traballo. Mesmo reinterpretando o dereito á negociación colectiva.

Farsa negra de personaxes mesquiños. Mala literatura.

]]>