Roberto Varela – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 As actas máis escuras http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/11/as-actas-mais-escuras/ Thu, 10 Sep 2009 23:18:02 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=514 Roberto Vidal Bolaño morreu un 11 de setembro de hai sete anos. Desde aquela, a súa figura, alta e poderosa, veu seguindo vieiros semellantes aos que transitara o ser humano que dedicou ao teatro a parte máis importante da súa vida con toda a intensidade da que era capaz, que foi moitísima. A escribilo, a facelo, a dirixilo e a articulalo como un esteo irrenunciable do noso desenvolvemento cultural e, como non, nacional. En lingua galega.

Posiblemente para que celebremos o cabodano de Roberto, algo nos vai alimentando coa sospeita de que un dos seus textos, As actas escuras, vai seguir sobrevivindo nese non-espazo que habitan algunhas das mellores obras da dramaturxia universal: literatura editada, para goce dos lectores, e fantasmal peza non representada, para tristeza dos espectadores e vergoña de quen a confina no limbo ou, simplemente, non a recoñece.

Que tras un cambio de goberno haxa renovación de cargos na administración é algo que de tan visto xa se nos fixo normal. Que a dirección do Centro Dramático Galego non sexa, neste sentido, diferente á da CRTVG, por exemplo, ou a outros cargos públicos de designación directa non debería chamarnos a atención nin convidarnos a pensar que estamos ante postos técnicos e non partidarios. Os cambios de goberno teñen estas cousas, incómodas para os afectados pero irrelevantes para a xente común.

Non teño unha idea moi precisa do labor da última directora do CDG. As xentes que traballan no teatro galego, que coñecen os seus problemas e as súas virtudes e os viven coa naturalidade coa que se respira teñen mellor coñecemento para avaliar o seu traballo. Pero non sería xusto esquecer que o seu mandato comezou coa suspensión, talvez arbitraria, dalgún proxecto que a súa antecesora tiña comprometido. O bo actor e director galego Miquel Ínsua podería contar a historia de Medos, a peza de S. Berkoff que Ánxeles Cuña, ou sexa, o Centro Dramático Galego, lle encargara adaptar e dirixir. Talvez hoxe non se lembra o que ocorreu, pero hai certa inexactitude na afirmación de que se respectou a programación existente e mais a pactada cando Cristina Domínguez substituíu a Ánxeles Cuña. Mais o pasado non xustifica as falcatruadas do presente, aínda que para algúns tenda a predicilas.

É difícil saber se a posible suspensión d’As actas escuras, unha maxistral trama de investigación arredor do que agocha o sartego do Apóstolo, responde a un acto de censura ou a unha simple casualidade. Entre as dúas, a segunda posibilidade sería a máis grave. Censurar, ao cabo, implica coñecer e manexar causas subxectivas que xustifiquen o acto repugnante. Que Roberto Varela e Juan Carlos Fasero actuasen a finais da primeira década do século XXI como censores dun texto incómodo de Roberto Vidal Bolaño sería grave, non é preciso dicir por que, mais demostraría un coñecemento aproximado da obra dun dos principais dramaturgos europeos do último cuarto do século pasado. Lóxico nas dúas persoas encargadas de manexar a política cultural dunha nación. Ora, se a suspensión é un accidente administrativo ou a reacción submisa a unha advertencia externa, que tamén é posible, entón estariamos ante unha situación terrible derivada do descoñecemento do dramaturgo e da súa obra, cando non dun estrondoso menosprezo. Ou dunha displicente desconsideración nacida non tanto no descoñecemento coma en delirantes prexuízos a respecto da lingua literaria de Roberto e da capacidade cultural e creativa da comunidade á que conscientemente pertenceu e pertencerá por sempre. Non é gratuíto o temor. O noso Conselleiro de Cultura non aforra en esforzos para demostrarse especialista en ignorar e en prexulgar todo o relacionado coa cultura de expresión en lingua galega e en elevar ao rango de modelo normativo as manifestacións culturais noutro idioma. Cultura A e cultura B, ou a inauguración fachendosa dunha política cultural diglósica. Véxase, se non, a súa fascinación ridícula coa subalternidade audiovisual en Venecia.

Sexa por desconsideración da obra literaria de Vidal Bolaño, por algunha recomendación ou aviso exterior ou ben por simple censura, a posible suspensión da montaxe d’As actas escuras actualiza as coñecidas palabras de Marx no seu 18 Brumario de Luís Bonaparte. Agora non habería xa lugar para o drama. Nesta repetición histórica reinaría a farsa. Unha farsa á que Roberto non pararía de lle tirar proveito creativo, coa mesma xenialidade coa que sabía aproximarse a todos os asuntos humanos que lle importaban. Aquí hai material abondo en tramas, escenarios e, sobre todo, en personaxes irrepetibles.

Mentres, continuaremos a confiar en que algún día os bos espectadores de teatro poidan gozar desta magnífica peza de Roberto Vidal Bolaño ben dirixida e ben interpretada por algúns dos excelentes actores que hai en Galicia.

Galicia, 11 de setembro de 2009

]]>
Normalidade sen anomalías http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/03/normalidade-sen-anomalias/ Thu, 03 Sep 2009 12:02:13 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=506 En Chile, a xustiza puxo orde de busca e captura contra militares implicados na criminal represión do réxime do golpista Pinochet, que enterrou o goberno lexítimo de Salvador Allende vai facer 36 anos de aquí a uns días. En Galicia, un tal Antonio D. Olano deleita co seu pregón das festas de Vilalba os mecanismos viscerais da dereita franquista española. E perdón pola redundancia. Ao seu carón, nas pouquiñas fotografías que nos ofrecen uns medios mestres na ocultación, o novo Conselleiro de Cultura escacha coa risa. Alguén os cría para se eles arrexuntaren.

Olano non é a excepción que luxa a tradición democrática da dereita española; todos zugan do mesmo chafariz. Na Europa republicana de filiación democrática burguesa, a dereita é antifascista. En España non sabe nin pode nin quere selo. En Europa, o negacionismo está perseguido; en España, non só concorren ás eleccións cantas candidaturas fascistas queiran presentarse senón que o revisionismo filofranquista espállase en emisoras de radio, xornais e televisións, xusto alá onde gusta de alternar o noso Presidente Feijóo, que se ve por Intereconomía ou pola COPE máis fachendoso ca un rato no pico dun queixo.

Que Antonio D. Olano vaia a Vilalba e largue no seu pregón de don Franco coa admiración que se lle supoñía é unha anécdota sen importancia. Pero dá indicios. Alguén imaxina que ocorrería en Francia se o seu Ministro de Cultura acudise a lle aplaudir e a lle rir as ocorrencias a un conferenciante que se dedicase a loar a Pétain? Tan inverosímil a posibilidade como que á súa Ministra de Sanidade lle dera por se guiar publicamente conforme ás súas lexítimas crenzas relixiosas e desprezase a falta de forza moral de cidadáns e cidadás que non comparten o seu pensamento mítico e supersticioso, e perdón agora polo oxímoro. Pilar Farjas e Roberto Varela son, por contra, unha beizón hispana.

Mentres os xuíces de Chile poñen en orde de busca e captura militares implicados na represión da ditadura, os españois estudan a maneira de esbarrancar decisións parlamentarias, ou sexa, teoricamente, da soberanía popular. A soberanía española que non reside en militares, xuíces, banca e igrexa é só aparente. A tutela destes sectores vixía calquera posibilidade de decisión das diferentes nacións do Estado. A morte do ditador non supuxo un cambio de réxime senón unha restauración que lle poñía o ramo a calquera remota esperanza de reposición histórica da República asaltada polos militares fascistas un 18 de xullo de 1936 como reacción contra as conquistas das nacións sen estado e das clases traballadoras. Non houbo saneamento, non houbo castigo, non houbo restitución, non houbo xustiza histórica. Por iso Pilar Farjas, Antonio D. Olano, Roberto Varela ou Mayor Oreja non son anomalías; son a normalidade española. Contra as linguas, contra as culturas, contra as nacións, contra a capacidade de decidir, contra a tradición republicana, contra o laicismo, contra a liberdade, contra o proletariado. Contra a democracia, en definitiva, adobíen como adobíen o seu nacional-catolicismo.

Menos mal que temos aí a Don Santiago Rey, ese home enteiro, de aspecto xuvenil aínda que rexo, de peso intelectual apoiado en man dereita e mirada ao infinito, certeiro, primeira persoa, sempre el, que vela por nosoutros, que nos axuda a comprender a realidade, que sufriu e sofre por Galicia, que foi reprimido, que non dorme para ofrecernos a súa sabenza e entrega xenerosa, que é galeguista ben entendido, que usa o seu xornal para acumular diñeiro público por actividades que despois ataca, que chantaxea desde as súas páxinas con ameazas ao estilo das mafias menos sutís. O filántropo, editor, intelectual polifacético, sabio, fillo predilecto de Galicia enteira se non do Universo en expansión, volveunos iluminar hai días esta gruta lóbrega cun tratado breve pero excelso. A súa prosa é brillante, sinxela pero profunda. Lóxico é que haxa quen non dea penetrado en toda a carne do seu ser dialéctico. Non hai problema. Para mellora vital deses seres vulgares, Xosé Luís Barreiro veu a glosárnolo con próxima, aínda que non parella, iso nunca, mestría. Ao lelo, calquera tería a sensación de ulir o betume de lle limpar as botas co que o profesor enxaugaba a boca. Imprescindible, Barreiro.

Se eu fora Feijóo, que por sorte para el non o son, pedíalle audiencia inmediata ao Gran Editor-Filántropo-Filósofo-Fillo Predilecto Universal para lle solicitar de contado informe de todo o que precisa, do que desexa, do negocio que mellor lle viría. Outramente, talvez corra perigo o Presidente de ver borrosa a súa impoluta imaxe nas exemplares páxinas xornalísticas que don Santiago mantén ao noso servizo. Este non é Mefistófeles. Manexa o lume infernal con mellor destreza.

Deus, o da Conselleira, lle conserve por moitos anos ese aspecto xuvenil.

]]>
As cousas casuais e cativas da Cultura http://antondobao.blogaliza.org/2009/07/09/as-cousas-casuais-e-cativas-da-cultura/ Thu, 09 Jul 2009 11:34:18 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=465 O Conselleiro de Cultura está preocupado. Será esa humana preocupación, xenerosa sen dúbida, o que o obriga a pedir unha oportunidade para os galegos que traballan nun idioma diferente da lingua de Galicia. Pois por oportunidades que non sexa, home.

Cando o Conselleiro de Cultura fala en público, fai declaracións, responde entrevistas, a un nácelle a sensación de certo descoñecemento da rica e complexa realidade cultural de Galicia. Natural en alguén que leva tempo vivindo fóra. Pero o natural vira en preocupación se non se ven sinais de cambio ao cabo de certo tampo. Un Conselleiro de Cultura debe coñecer todos os aspectos da nosa realidade cultural e creativa, artística, literaria, audiovisual, teatral, musical, etc. E ás veces, Roberto Varela parece non darse feito con toda esa riqueza. Talvez por falta de bo asesoramento; se cadra por desinterese, cousa impensable ao se tratar dun cargo de tal transcendencia; quizais por prexuízos culturais e lingüísticos, o cal sería realmente grave.

Cando alguén observa desde fóra as manifestacións artísticas e culturais dunha comunidade tende a sometelas ao filtro dos propios prexuízos, das ideas preconcibidas arredor desa cultura e das súas manifestacións, dos lugares comúns normalmente emparentados co descoñecemento ou certos complexos de superioridade ou de inferioridade. De aí á folclorización desa cultura, a unha visión que remarca o exotismo, o pintoresco, e oculta as realidades, media só un treito microscópico. Bótenlle un ollo á película Los muertos van deprisa e verán do que falo. No caso de culturas propias de nacións subalternas, o fenómeno radicalízase. O mal ten cura, desde logo. Abonda con coñecer mellor os recantos en que fermenta esa cultura, as súas obras artísticas, os autores, os receptores, os diferentes axentes das industrias culturais, etc. Todo o que contribúe a elaborar universos simbólicos inseridos na tradición culta e na popular. Para un Conselleiro de Cultura, é tarefa obrigada.

Roberto Varela transmite sensacións de descoñecemento e de manexo torpe do lugar común. Ambas contribúen a darlle ao personaxe certo aire de inxenuidade entrañable, pura inocencia. Tamén os nenos son extraordinariamente hábiles no descoñecemento e delicadamente entrañables na fe absoluta coa que aceptan as mentiras con que seus pais procuran (inutilmente) perpetuarse no poder. Sempre é preferible pensar na inxenuidade e non na mala fe. Descoñecer a realidade ou observala a través dun veo translúcido que a deforma coma os espellos do San Froilán non é suficiente para mudar a realidade mesma. Os espellos do San Froilán son a versión autóctona dos do Callejón del Gato, que sen dúbida coñecerá perfectamente o noso Conselleiro de Cultura. Normalmente, o problema está no observador e non na realidade.

O Conselleiro de Cultura está preocupado. Fala nunha entrevista de autores que estiveron marxinados por escribir en castelán e cita a Valle-Inclán. E eu penso que alguén o está informando mal, ou que lle menten á mantenta, ou que ten por diante algún pano translúcido que lle deforma esperpenticamente a realidade. Porque non se me ocorre pensar que un Conselleiro de Cultura descoñeza a relación e a colaboración artística entre Valle-Inclán e Castelao, por exemplo, ou a admiración e o respecto que polo xenial escritor arousán comparte toda a literatura galega. Ou a normalidade coa que se relacionan escritores como Luísa Castro ou Susana Fortes coa lingua, coa literatura e cos escritores e escritoras galegas. Ou Marina Mayoral, que se incorpora tamén ao noso campo literario. Ou a relación sempre amigable e de admiración mutua entre os autores do campo literario galego e José Ángel Valente ou Carlos Oroza ou Torrente Ballester ou Camilo José Cela. Non sei en que manual se informaría o noso Conselleiro de Cultura para falar de marxinación de Valle-Inclán ou doutros escritores galegos pertencentes, por decisión propia, á literatura en lingua castelá. Outra cousa é confundir sistemas literarios. Ou acudir a aquela falsidade tan ligada ao analfabetismo cultural que empregou certo xornal para publicitar unha promoción: La mejor literatura gallega, se escribe en castellano. Pois non. Ningún dos autores arriba citados concordarían con aquela bobada usada coma arma para negar a existencia dunha literatura galega autónoma, non subalterna. Supoño que o Conselleiro de Cultura tampouco. Non sería decoroso en relación co seu cargo.

Tamén parece faltarlle algunha información ao noso Conselleiro cando se aventura a penetrar no proceloso mare magnum do audiovisual galego. Hai aí moita madeixa que debandar, e non é doado argallar ben o nobelo. Quede para outra ocasión o debate do que é ou non é audiovisual galego, de se existe ou é unha torre de fume ou de cal é a súa configuración e por que. Nalgún momento haberá que afrontalo con valor, a poder ser no propio sector audiovisual. Pero non parece propio dun Conselleiro de Cultura afirmar que non se pode discriminar unha película realizada en Galicia por galegos por estar feita en castelán. Non porque non sexa un bo desexo a ausencia de discriminación por razón de lingua (oxalá así fora), senón porque expresarse neses termos equivale a non coñecer cales foron ata hoxe os criterios para a subvención á produción audiovisual. Incluídos os anos de goberno bipartito e Consellería de Cultura dirixida polo BNG. Ora porque a información de que dispón o Conselleiro de Cultura é mala, ora porque hai algo entre os seus ollos e a realidade que lle impide vela tal como é e lla deforma. Mala cousa, en calquera dos dous casos. Confiemos en que algún funcionario lle achegue ao Conselleiro un informe detallado con todas as películas subvencionadas ata o presente, cos seus actores, directores, equipos técnicos e lingua orixinal. E nótese que o de lingua o digo en singular. Non creo que haxa no mundo un sector audiovisual con maior nivel de subalternidade ca o galego. Confiemos en que o Conselleiro de Cultura sexa quen de garantirnos a posibilidade de realizar (e de ver) cine na nosa lingua, o cal ata este mesmo día de hoxe non é posible. Estaranos marxinando alguén?

Para o Conselleiro de Cultura, a marxinación e a discriminación son furunchos que nacen pegados a certas erupcións lingüísticas e supoño que ideolóxicas. Como se na dereita e no teísmo non houbese ideoloxía. Le aconsejo que haga como yo, no se meta en política. Des que Roberto Vázquez chegou a Galicia, amosou unha enorme preocupación por aqueles e aquelas que, contra toda imposición, desexarían, e non poden, desenvolver unha obra literaria ou cinematográfica en castelán.

Ulos?

]]>