normalización – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 É a nosa anomalía http://antondobao.blogaliza.org/2010/07/29/e-a-nosa-anomalia/ Thu, 29 Jul 2010 12:07:03 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=704 Foron 25 anos o 25 de xullo. Con ela e o seu paso atravesado polas engurras temporais fomos crecendo; fixémonos adultos, pasamos como todo ser humano por alegrías, tristezas, euforias e derrotas. Por veces púxosenos desagradable e distante; noutras ocasións, soubo ser próxima e amable. Nunca deu sido como desexamos. Pero estivo sempre aí. É moza, talvez inexperta, pero parece levar toda a vida entre nós. Ten defectos, pero é a única que temos. Non hai outra.

A TVG non é Telegaita. Ás veces, o desprezo agocha unha complexa necesidade de distancia, de non sermos identificados co que somos. Nada novo neste país de contrastes entre o ser e o esvaecemento. Se viramos arredor do menú das televisións que nos invaden as casas e a vida, afogaremos nun mar de alleamento tan atoldado que impide a visión máis aló dos seus reflexos. As dúas canles da TVG son minúsculas illas de lingua galega no océano dunha abusiva supremacía española que tamén se basea en piares autóctonos, coma esas canles concedidas por Fraga Iribarne uns minutos antes de abandonar o goberno. Pero entre tanto baleiro intelectual, tanto folclore faralaes, tanto touro, peineta e copla, tanta saturación de decibelios, tanto significante sen significado, tanta amálgama de nacionalismo visceral e esencialista español, tanta emoción a enxurradas, tanta entrega gozosa ao mando dos mercados, tanto negocio con vidas exemplares, tanto universo simbólico degradante e alienante, só a TVG parece merecer o desprezo displicente. O complexo do colonizado esixe a pose impostada dun distanciamento fachendoso. Que non vaian pensar que somos coma eses pailáns. A lingua sabe ben como operan as múltiples manifestacións do principio de distancia.

A TVG leva vividos 25 anos. Un cuarto de século das nosas vidas sendo o único medio audiovisual monolingüe en galego na era da comunicación masiva. A institucionalización da anomalía. Esa condición de singularidade monolingüe debería esixir a defensa radical da súa existencia, do seu desenvolvemento, do seu futuro, da súa liberdade. É a nosa anomalía. E nin así. Un cuarto de século a esquivar os múltiples proxectos de desestruturación, de entrega ao privado, de desnaturalización, de uniformización aínda que sexa camuflada. Son incansables. Ao outro día do 25 de xullo, esa cacharela de intelixencia total, editor dun xornal español con sede na Coruña, advirte aos seus devotos lectores do gasto absurdo que en tempos de crise significan as televisións públicas. A corporación que o posúe leva vinte e cinco anos expropiándolle a vida e o diñeiro á televisión pública de Galicia, día tras día, coas mellores artes dun grupo mafioso que esixe coa arma enriba da mesa o que un día decidiu que lle correspondía por razón da forza.

Vinte e cinco anos despois, o Parlamento de Galicia debate o futuro da CRTVG. Está ben. Ao mellor é o momento de que os tres partidos parlamentarios pensen o seu modelo de medios públicos e o expoñan detalladamente. Non sería mala cousa que ao mesmo tempo abandonasen a estraña idea de que a TVG é soamente un instrumento para a información, que a única preocupación que nos pode mover vén integrada nese sintagma tan baleiro coma tautolóxico da manipulación informativa. Porque os nosos medios públicos son moitísimo máis. Posúen dúas dimensións que calquera modificación lexislativa deberá ter necesariamente en conta. Por unha banda, son o máis poderoso instrumento de normalización lingüística e cultural de Galicia. Nas pantallas da TVG a lingua galega funciona como un idioma plenamente normalizado, como unha variedade lingüística viva en todas as situacións comunicativas e de uso común a todos os falantes, independentemente da súa procedencia social e xeográfica. Do outro lado, a TVG ten enorme responsabilidade na elaboración de universos simbólicos que nos identifiquen como un nós-outros ante nós mesmos e ante o mundo. Na súa programación, da que deberan desaparecer certas visións pintorescas dun ser galego que se abanea entre a idiotez, a incultura e o narcotráfico, se nos fiamos polos retratos comunitarios de certas series de ficción ou certos filmes. Tamén, precisamente, noutras responsabilidades sociais e culturais, como a de contribuír á construción dunha industria audiovisual que necesita novos rumbos se Galicia quere posuír unha expresión propia, diferente, de calidade, na súa lingua.

Se os grupos parlamentarios se comprometen ben co futuro dos nosos medios públicos saberán fortalecer estes dous aspectos. Sería bo que o debate pisase estes terreos e arrombase vellos tópicos relativos ao mundo do xornalismo, que segue a considerarse o centro de todo proxecto comunicativo cando non é máis ca un accesorio periférico moi necesitado de actualización e compromiso.

Porque a TVG segue a ser imprescindible. Máis ca nunca.

Lémonos outra volta en setembro. Deica aló, felices e merecidas vacacións.

]]>
Socialización lingüística http://antondobao.blogaliza.org/2010/05/15/socializacion-linguistica/ Sat, 15 May 2010 00:17:34 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=647 Posto que nos anda a roldar o Día das Letras Galegas cun ollar de esculca e ironía, deberiamos proceder a combinar algunhas reflexións idiomáticas. Por escapar de tópicos e consignas coma quen foxe do lume, aínda que pirómanos háivolos mesmo debaixo das pedras. As reflexións que eu propoño, só algunhas das necesarias, aman a desorde, son desestruturadas, apenas un asalto de ideas que estes tempos van mirando xerminar. Orixinalidade, pouca. Máis ben certo desexo de novas formas discursivas. A lingua galega, e non ningunha outra xustificación accesoria.

Ata o ano 2009 non vivimos no mellor dos mundos posibles. A ver se agora, aterecidos polo vento do leste, sempre o vento do leste, empezamos a mistificar unha Idade de Ouro imaxinaria como Paraíso Perdido en que a Lingua era usada en todos os ámbitos. O proceso de substitución lingüística camiñaba imparable, talvez caladiño pero teimudo, e sempre na mesma dirección. Hoxe igual. A perda de transmisión é só unha das manifestacións do proceso. A máis dolorosa. Hoxe camiña carreiros semellantes, a paso de boi, pero sen deterse a tomar alento.

Para saírmos airosos de certos conflitos sociais, manifestacións de antagonismos de difícil síntese, cómpre arrincarmos en posición de resistencia, articular despois contrapoder e trazar a posibilidade dun novo poder constituínte. A normalización da lingua, un proceso alicerzado en complexas relacións sociais, de clase, tería que estudar esta folla de ruta. Que todo arrinque en posición de resistencia non esixe fosilización; ao contrario, nada hai menos eficaz ca unha perenne posición de resistencia. A min gustaríame pensar, só que fose por un día, que as forzas normalizadoras comezan a meter o pé en fase nova de contrapoder. Se así for, abandonaremos tácticas defensivas e pasaremos a ensaiar o contragolpe primeiro e o ataque despois. Iso quere dicir que serán as forzas normalizadoras, nós, quen determinen a axenda das políticas e do debate lingüístico en Galicia. Non se lle permitirá ao negacionismo tomar a iniciativa e elixir o terreo de xogo. Nós trazaremos os cursos dos camiños porque coñecemos as necesidades, sufrímolas, temos conciencia delas. Elaboremos programa de avances e impoñamos os ritmos, os debates, as accións e os obxectivos. Rexeitemos o recanto inhabitable que nos ofrecen.

Levamos décadas asegurando que unha política lingüística normalizadora ten que ser transversal, que a súa redución ao ámbito educativo invalídaa por deixar fóra o resto da complexa trama social na que a lingua aínda é residual, da que pode ser expulsada, na que está prohibida. Mais levamos ano e pico falando só de ensino. Moi importante, quen o dubida, pero frustrante. Asumirmos a axenda que nos impoñen condúcenos a extraviar calquera horizonte normalizador. O seu maior triunfo é limar os nosos horizontes normalizadores. Xa non nos propoñemos asaltar o ceo; simplemente pedimos permiso para existir. Mal asunto.

A batalla contra o novo Decreto está dada. Cómpre unha nova fase. Os xulgados agardan. As forzas normalizadoras teñen que transcender a limitadísima eira que propón o negacionismo e conducir o antagonismo á totalidade social. So aí as contradicións poden facer saltar polo aire o cristal puro do edificio que sostén o proceso de substitución lingüística. Ao mesmo tempo, é imprescindible reavivar discursos. Un contradiscurso severo e directo para acompañar un contrapoder que aspire a novo poder constituínte. O suxeito colectivo dese contrapoder, os falantes e os seus dereitos, ten que ser o centro e a referencia dese novo discurso. A determinación de non renunciar a ningún dereito, estea ou non recollido pola lexislación vixente. A posibilidade, esixida, de vivirmos toda unha vida completa, sen fisuras, en lingua galega. Velaí o programa de acción. Só o protagonismo dos falantes pode salvar unha lingua. Illarnos dos falantes por mor de certos temores á contaminación é unha manifestación perversa do principio de distancia.

Se os falantes teñen que ser suxeito de contrapoder e dun novo discurso normalizador, tamén se xerará unha nova perspectiva pública a respecto da lingua galega. O discurso ten que ser positivo, vital, decidido. Non falamos unha lingua moribunda. Non admitimos a posibilidade da catástrofe. A lingua galega non desaparecerá. Somos maioría. Eles son minoría, e ademais inculta, interesada, fanática. Non estamos en fase terminal. Temos tanto futuro coma o universo. Non renunciamos.

Substituamos a canción fúnebre pola festa orgullosa. Sairemos gañando.

]]>
Televisión… Manipulación? http://antondobao.blogaliza.org/2009/11/26/television-manipulacion/ Thu, 26 Nov 2009 00:16:53 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=572

Rimar televisión con manipulación non queda demasiado brillante. Se analizamos todas as noticias dos medios de comunicación e as filtramos pola nosa percepción dos acontecementos, dos seus antecedentes e contextos, dos suxeitos participantes, chegaremos a conclusións divertidas. A primeira adiántoa eu: contar a realidade implica manipulala. Desde cando e quen decide o que se debe contar e o que non ata o propio proceso de elaboración, pasando pola posición que unha noticia ocupa nunha páxina dun xornal ou nun espazo informativo radiofónico ou televisivo. Falar, por tanto, de manipulación como marca de identidade dunha televisión (neste caso, que casualidade, pública) fronte aos outros medios vén a ser como non dicir nada. Haberá máis manipulación na TVG que na SER, na COPE, en Intereconomía, en VEO, en Tele5, en Antena3, en TVE, en La Voz de Galicia, El Progreso, El Correo Gallego, Faro de Vigo, A Nosa Terra, Xornal de Galicia, El País e así deica o infinito? Rotundamente, non. O problema é que se faga digna de confianza a lenda urbana segundo a cal os medios públicos están sometidos á censura e á manipulación política mentres os privados responden a intereses de información e servizo á cidadanía e son garantía de liberdade.

A TVG leva 25 anos apegada a non poucas mensaxes críticas. Habendo múltiples aspectos dos nosos medios públicos profundamente mellorables, sorprende que toda preocupación recaia na información e na súa relación coas forzas parlamentarias. Instrumentalización a tres bandas. A obsesión dos funcionarios dos partidos non é a contribución dos nosos medios públicos aos procesos de normalización, a creación de universos simbólicos propios, a configuración dun audiovisual galego que mereza realmente tal nome. O que lles quita o sono é o cronómetro: cantos segundos de atención informativa merece cada partido ou en que medida están representados -eles e ninguén máis ca eles, é a perversión da representación- en diferentes zonas da programación. Pero a ninguén lle importa que a CRTVG reciba case un 8% menos de investimento público para o ano 2010.

Ninguén reflexiona sobre os medios de comunicación que necesitamos e para que os precisamos. Iso obrigaríanos a abandonar a consigna, tan doada como baleira, tan eficaz para socavar, palabra a palabra, o prestixio que os medios públicos precisan nunha batalla desigual cos medios privados e os seus intereses. Sobre todo cando os medios públicos son unha illa anómala en lingua galega rodeada por todas as partes por medios monolingües en castelán. A irresponsabilidade é compartida. Non sería mala cousa saber que rumbo leva o barco que tanto precisamos para non afogar no medio dun océano hostil e alleante, tan imprescindible para a lingua e a cultura de Galicia coma o osíxeno para os nosos pulmóns. O barco, quero dicir.

A reformulación necesaria dos medios públicos de Galicia pasa por un compromiso co seu futuro plasmado, en primeiro lugar, nun novo Consello de Administración non ocupado polas burocracias partidistas nin polo capital privado das produtoras audiovisuais, senón por sectores diversos da sociedade non condicionados por intereses de lucro nin de hexemonía partidaria. Unha nova concepción das audiencias televisivas tería que iluminar esta reformulación. Cómpre acabar coa imaxe falsa dunha audiencia monolítica e uniforme manexada polos intereses das axencias publicitarias, aos que se somete todo o mundo. Cómpre abrirlle a porta á multiplicidade de audiencias potenciais, con gustos e intereses diferentes, que merecen igual atención dunha televisión pública.

Encetemos o debate con xenerosidade e coa intención de posuírmos uns medios públicos ao servizo dunha lingua e dunha cultura, que estean en mans da sociedade. Seguirá habendo diferenzas de criterio no tocante ás informacións, porque a comunicación de masas crea a realidade, non a reflicte. O importante será determinar que realidade desexamos que os nosos medios públicos contribúan a crear. En todos os seus espazos, non só no reducido, endogámico, sobrevalorado e sectario ámbito da información.

As tres forzas parlamentarias deberan dar o primeiro paso. Pero non creo que o fagan.

]]>
Lingua, e xa está http://antondobao.blogaliza.org/2009/10/20/lingua-e-xa-esta/ Tue, 20 Oct 2009 17:51:11 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=550 JohanisAlexander[1]

A lingua é obxecto de debate social. Non teño claro se iso é bo ou é malo, pero que a política lingüística dun goberno autonómico reciba a contestación contundente que está recibindo cando só leva executándose uns poucos meses é indicativo de que algo se move. Non parece que os galegos e as galegas esteamos detidos no medio dunha escada a velas vir. Isto anda coma a Terra, que sempre se moveu aínda que o ser humano botase tempo e tempo a ignoralo, e algúns a queimar os seus conxéneres por se atreveren a dubidar da harmonía divina xeocéntrica. Os seus herdeiros manifestábanse hai dous días contra o dereito a abortar, é dicir, esixían castigo para as mulleres que decidan sobre os seus corpos e as súas vidas. Pouco muda.

A lingua non nos é indiferente. Non pode selo, porque é a nosa vida. Organizamos a nosa percepción do mundo con ela, socializámonos con ela, vivímola. Calquera indocumentado, din algúns, dáche clases de lingua. É normal; a lingua tamén é propiedade dos indocumentados, que, ademais, posúen idéntica capacidade para construír infinitos enunciados cun corpus de signos reducido.

No que levamos de lexislatura, a lingua foi á rúa en dúas ocasións. Na primeira, o pasado 17 de maio, a reacción do goberno de Núñez Feijóo foi tan moderada coma a imaxe que a nova xeración do PP de Galicia quería ofrecerlles aos votantes: é unha manifestación preventiva, non hai razóns obxectivas para facela. Era curiosa esa alusión negativa á prevención nun partido que con tanta zunia promoveu e defende a guerra e a represión preventivas. Os que nos manifestamos por Compostela aquel 17 de maio se cadra andabamos coa area no zoco e saïamos á rúa para advertir. Non para ameazar; a multitude non sabe o que é iso, actúa e xa está. Preocupábanos un discurso radical contra a lingua, alicerzado nun limo de prexuízos, ignorancias e falsidades. Este domingo, o 18 de outubro, xustamente cinco meses despois daquel acto de prevención, non sei se se multiplicou ou se sumou a cantidade de navegantes das rúas de Compostela, pero o clamor foi máis contundente e decidido. A proba desa contundencia podemos rastrexala baixo a tona do desacougo público do Partido Popular e do goberno galego. Teño a sensación de que a manifestación amolou máis do agardado.

O goberno de Galicia tería que tirar conclusións. A lingua galega necesita gañar e recuperar espazos sociais, e para iso cómpre unha política de discriminación positiva e medidas de restitución, non vale o laissez faire. O sarillo obsesivo do goberno e de sectores próximos contra esta necesidade pode converter a torta en pan e acabar restándolle máis votos ca os que pretendía aforrar botándose no colo dun grupúsculo sectario, ignorante, reaccionario e tuzaramente galegófobo. Quizais tamén o empeño en manterlle un sorriso de aceptación á caverna mediática e social española, que fede a incenso máis ca a xofre, e á extrema dereita clerical non lle sirva ao Presidente de Galicia máis que para pasar doces soirées nos estudos da COPE e de Intereconomía. Que fagan como mellor lles conveña, pero que lle dean á lingua propia de Galicia o trato que calquera goberno do mundo lle dá á lingua propia da súa comunidade. É só iso.

Mais tamén cómpre tirar conclusións desde esta banda de quen estamos pola plena normalización. Porque hai que desarmar o discurso falsificador, cínico e analfabeto dos que manexan os termos fetiche: imposición, liberdade, bilingüismo. Cómpre recuperar os verdadeiros significados das palabras. E tamén porque debera concluír o tempo dos discursos da derrota. Nas rúas de Compostela había o 18 de outubro demasiada xente como para que nos permitamos o luxo de insistir na desaparición e na morte coma se prevalecese en nós unha pulsión suicida. A mobilización indica determinación da multitude, ou sexa, a necesidade dun discurso de esperanza, firmeza e futuro. Viviremos na nosa lingua e seremos barreira contra todos os ataques que se lle dirixan. E seremos arrogantes: por moito que lles revire as asaduras, a lingua está e estará viva, ocupando espazos sociais e fachendosa da súa hexemonía en ámbitos coma o cultural. Digámolo sempre e en voz ben alta.

O discurso normalizador ten que conectar principalmente cos falantes. Non pode haber fronteiras entre os falantes conscientes e os espontáneos. Haberá que esborrallar vellas interpretacións do conflito lingüístico de substitución psicoloxistas, idealistas, antimaterialistas e culpabilizadoras das propias vítimas. Haberá que ofrecer interpretacións materialistas e fortalecer as proteccións, a autoestima e a lealdade lingüística dos falantes, convidalos a ser os protagonistas deste camiño tan complicado como necesario. Sen distancia.

Co 18 de outubro non terminan as mobilizacións pola lingua. Seguirán. A aparición de iniciativas diversas que se mesturan e avanzan sinuosas, sen seren detectadas polos vellos e inservibles radares, é un sinal de madurez e de vitalidade. O próximo 14 de novembro volveremos atoparnos. Antes, probablemente haxa outras ocasións de seguir obrigando aos ignorantes a se repetiren como papagaios grises: imposición, liberdade, bilingüismo. Pero a cada volta, máis indignados e incómodos, con maior claridade de intencións, ao descuberto a estrutura profunda do seu discurso, os seus principios, a súa cosmografía paiola, o seu analfabetismo rotundo e as interferencias da súa capacidade cognitiva e de abstracción. Morre ese discurso que quixo xogar á metáfora sen se decatar de que a metáfora eran os propios emisores.

A liña de fuga ofrécellela Intereconomía: El ministro de Justicia, contra el bilingüismo. El masón (con entoación enfática) Francisco Caamaño ha participado esta misma tarde en una manifestación junto a independentistas gallegos (imaxes de Guillerme Vázquez, Carlos Aymerich e Teresa Táboas) en la que ha reclamado la supresión del Castellano en el sistema educativo de Galicia.”

Amén.

]]>
Somos lingua http://antondobao.blogaliza.org/2009/10/07/somos-lingua/ Tue, 06 Oct 2009 23:08:42 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=540

Se algo conseguiu o goberno de Núñez Feijóo no pouco tempo de vida que o contempla foi colocar a lingua na cerna das preocupacións dun sector social non intranscendente. Cando o doutor Fausto asinou o pauto con Mefistófeles, ambos partillaban unha concepción pintoresca do conflito lingüístico. Nadan nun mollo de prexuízos coa zunia dos afogados. Por iso acometeron un cálculo inxenuo de danos, perdas e ganancias. Mefistófeles cre que nunca ten nada que perder; todo ha de ser beneficio. Fausto é escravo do constante arreguizo que lle fura o corpo coa posibilidade, non incerta, de perder a beleza, a mocidade, o vigor e a vida. Ambos, deixándose levar máis polos pouco confesables desexos ca pola súa limitada capacidade de raciocinio, erraron no cálculo. Ao varear sen xeito as pólas da árbore do coñecemento para que a lingua caia ao chan e apodreza, o goberno de Galicia colmou as arelas dunha exigua tropa de incondicionais. Mais está a organizar, sen o querer, un exército teimudo na oposición á glotofaxia.

A pesar de anos de políticas lingüísticas erráticas e erradas, nas que todos teremos algunha cota de responsabilidade, certos prexuízos lingüísticos, tan vellos coma infames, foron quedando no fondo do caldeiro da varredura. A sociedade galega asumiu masivamente esa destrución, da que agromou outra consideración da lingua. É certo que de aí a inverter tendencias substitutorias aínda media un treito espiñento que está sen percorrer, pero encetar o camiño é condición indispensable para chegar a algunha meta. Mais os preconceptos non terminaron de morrer; algúns, delirantes, sobreviven en redutos sociais e políticos, tropa de incondicionais, reaccionarios de profundas carencias formativas e culturais.

Fausto e Mefistófeles pactaron socializar os vellos prexuízos, izalos á superficie e vertelos pola pel de Galicia coma un mar de auga fervendo. Agardaban que sufriramos os seus efectos sen murmurar unha queixa. Galegos resignados e pacíficos. O goberno deseñou a desfeita sosegada dos escasos avances normalizadores. O resultado é un enfrontamento que envolve cunha cortiza áspera o conflito lingüístico. O único rédito que van tirando do investimento é o acto reflexo de recuarmos a un discurso de mínimos, de defensa da escaseza e nalgúns casos mesmo de morriña polos tempos pasados.

O sábado pasado, 3 de outubro, presentouse Prolingua. Non me estenderei sobre os seus obxectivos. Convido a acudir á páxina e subscribir o manifesto. Esta nova iniciativa arrinca con máis dun milleiro de apoios e unha asemblea fundacional numerosa. É unha bagaxe que non significa nada se todo queda nun soño de boas intencións, pero indica xa que os cálculos de Fausto e Mefistófeles foron erráticos e erróneos. Igual ca outras iniciativas, como os actos previstos para os días 17 e 18 de outubro, Prolingua é só o resultado da sensibilización profunda dunha parte non residual e activa da sociedade galega.

Prolingua non será unha plataforma que veña ao escenario público para substituír ou eclipsar outras iniciativas. Complementarase con elas. A orixinalidade das súas formulacións e da súa estrutura organizativa achégalle unha identidade novidosa e afouteza para afrontar os ataques, pero, sobre todo, para protagonizar iniciativas normalizadoras. E para executalas. Porque Prolingua non é máis ca a vontade común dun amplo grupo de falantes determinados a non ceder a súa soberanía lingüística a quen non ten nin lexitimidade nin dignidade para sostela. Prolingua significa tamén diversidade dentro da unidade, unha evidencia da nosa capacidade colectiva para asaltar o mesmo obxectivo transitando vieiros que se cruzan e se xuntan e corren ás veces en paralelo. Normalización.

Benvida, Prolingua. Boa saúde e longo traxecto.

]]>
Idioma e autoodio http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/08/idioma-e-autoodio/ Mon, 07 Sep 2009 23:24:17 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=511

No ben intencionado, mais non sempre atinado, argumentario clásico dos defensores da normalización da lingua galega, o recurso a un autoodio propio de nós-outros, núcleo da nosa idiosincrasia, como razón principal e case universal do penoso proceso de substitución lingüística que sufrimos desde hai séculos adoita ocupar o primeiro posto ben destacado. A lingua de Galicia, segundo este argumento, vén esmorecendo paseniño a través dos anos, das décadas e dos séculos por mor dunha tendencia colectiva ao desprezo de todo o que nos é propio. A síndrome dun pobo de bois mansos que nos ataca des que os afoutos pereceron no Medulio e baixo a represión fascista. Dicía Alonso Montero aí atrás que a sociedade galega ditara xa sentenza de morte contra o seu idioma. E non é certo.

Negar a operatividade do autoodio en certos individuos non sería oportuno, pero o momento que vivimos esíxenos revisar certas verdades indiscutidas que nos apartan dun camiño útil para o futuro da lingua e nos impiden idear e executar políticas lingüísticas de base realmente normalizadoras e esixírllelas aos poderes públicos, aínda que os que nos tocan neste momento histórico teñan intención de transitar outros carreiros.

Toda crise ha de dar lugar a renacementos. Neste rebumbio catártico ao que nos empurran uns gobernantes irresponsables, os nosos esforzos normalizadores deberan reorientarse á preservación dos grupos de falantes e á extensión de usos. Cómpre converter en anécdota pueril a galegofobia dos que adoecen por vivir en subalternidade, submisión, dependencia e autodestrución. Os López-Chaves, Negreiras ou Louzáns (deberan desgaleguizar xa os seus apailanados apelidos!) quedarán adscritos ao lugar que lles corresponde: a varredura da historia.

Para que desta crise xurda un mellor futuro para a lingua de Galicia será bo desprenderse da submisión a mitos que noutrora quizais foron sobreutilizados. Basear nunha explicación psicoloxista coma a do autoodio as análises dun proceso de substitución lingüística que dura centos de anos —e que se intensifica nos nosos tempos porque as novas formas de comunicación masiva así o facilitan— é tan inútil como laiarse pola morte dunha lingua cando xa só é unha lembranza nunha inscrición funeraria. Os galegos e as galegas non nacemos especialmente dotados para odiarnos. Ao revés; tendemos a querernos bastante ben, aínda que ese amor propio algúns o confundan cun suicidio lento e acougado. Non é bo cargar o peso da proba nas vítimas da agresión e convertelas en verdugos da súa propia lingua. O ser humano desexa vivir feliz, e os galegos e galegas non somos excepción. Mesmo nas reaccións máis escuras e esgazadas, coma a da emigración, existe unha decisión afouta de albiscar futuro. Non, non somos seres pasivos, aínda que tamén nos afecte, coma á maioría neste mundo virtual, ese masivo encanto da subalternidade.

Se insistimos no autoodio como explicación universal, corremos o risco de seguir a diagnosticar erroneamente a enfermidade e, consecuentemente, de aplicar remedios equivocados. O discurso normalizador e as políticas lingüísticas que propoña terá que partir de análises materialistas da realidade lingüística de Galicia. En que camadas sociais se acumulan os falantes e cales son as razóns polas que mudan os seus hábitos lingüísticos, polas que cambian de lingua perante certos interlocutores ou en determinadas situacións comunicativas. E, sobre todo, por que razón consideran necesario que os seus fillos falen e vivan nunha lingua diferente da súa. Estas decisións, conscientes ou debidas a actos reflexos, non as promove o autoodio xeneralizado senón un desexo de que a vida dos descendentes sexa máis cómoda e vexa todas as necesidades satisfeitas. A perda de transmisión ou o cambio de lingua son mecanismos colectivos que resultan dunha realidade social e material sobre as que cómpre intervir para mudar a tendencia. A culpa non é dos que votan o PP, por parafrasear unha infelicísima consigna que se coreou cando unha parte importante do pobo galego soubo reaccionar contra un atentado ecolóxico e económico obra do capitalismo e da condición colonial de Galicia. Se mantemos para a lingua esquemas de pensamento semellantes, culpabilizando os falantes, esta non terá quen a sitúe no plano social que lle corresponde. Pola contra, a estratexia nestes tempos tería que consistir en reforzar a identificación dos propios falantes, en evidenciar que a lingua é un sinal tamén de pertenza a un grupo social, que o seu abandono non só non garante o ascenso na escala social senón que tende a fosilizar as actuais relacións.

Unha lingua é un asunto profundamente material, pouco cordial. No cambio de lingua non hai autoodio, senón o que se percibe como necesidade de vivir mellor. O pobre, na súa pulsión liberadora, entende que lle cómpre despoxarse de todos aqueles trazos que liga coa súa pobreza. Romper esas ligazóns terribles, que lles permiten aos indocumentados falar de liberdade de escolla e embebedarse con obscenidades semellantes, ten que ser o obxectivo primordial de calquera política lingüística normalizadora. Para as políticas de base, abandonar o principio de distancia, sentírmonos todos falantes cos mesmos problemas, as mesmas dificultades e as mesmas contradicións ca os que toman a sempre dolorosa decisión de se comunicar cos fillos nunha lingua que non é a deles, que lles impide expresar o mundo coa exactitude e a sutileza coa que o farían no seu propio idioma.

Deixemos o idealismo e as razóns inconfesables para os obsesos. Para individuos do calibre de Gloria Lago, de Louzán, de Carlos Luís Rodríguez, Blanco Valdés, Negreira, López Chaves e uns cantos máis, sepultar a vixencia pública da lingua galega é como mandar á desfeita un vello modelo de utilitario e mercar un coche grande e aparente. Nin sequera neles é autoodio, porque non serían capaces, na súa inmensa ignorancia, de comprender o que son e o que deixan de ser e por tanto non son; é o que Paolo Virno concibe como trazos característicos do posfordismo: medo, cinismo e oportunismo. Ou sexa, o seu modo de sobrevivir na miseria e na mediocridade.

O principio de distancia pode amosarse tamén no recurso á explicación do autoodio como orixe e razón universal de todos os complexos procesos sociolingüísticos en Galicia. Por contra, se desexamos avanzar, é imprescindible promover abertamente unha identificación de todos os falantes coa súa lingua tamén mediante o recoñecemento dunha orixe social común, determinante na configuración do conflito e nas diversas manifestacións do principio de distancia. Aos falantes conscientes, aos grupos activos partidarios da normalización, tócalles a angueira de se mergullaren sen condicións no limo material desa masa social de falantes que mantén viva a lingua aínda hoxe e sen os cales será imposible un futuro digno de tal nome. E para iso talvez cumpra abandonar argumentarios idealistas que cargan a responsabilidade nos que sofren como vítimas as peores manifestacións do proceso de substitución lingüística. Que continúa, claro que continúa.

]]>
O masivo encanto da subalternidade http://antondobao.blogaliza.org/2009/08/10/o-masivo-encanto-da-subalternidade/ Mon, 10 Aug 2009 10:32:05 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=500 A segunda vez que Percival saíu ao Xardín das Outas Árbores bateu con dous homes nun chao sen herba. Un estaba deitado; o outro esmagáballe a cabeza co pé. O home deitado tiña un incensario co que incensaba ao erguido. E loábao con verdadeira sinceridade e admiración. Cando Percival, inxenuo e xusticeiro, quixo liberalo, comprobou que o pé do opresor nacía da cabeza do oprimido. Eran inseparables.

O conto de Méndez Ferrín non narra a alucinación dun personaxe extraordinario, nace da realidade igual ca o pé do opresor nace da cabeza do oprimido. Ou ao revés, que tanto ten. Ao cabo, historicamente algo hai de submisión aparentemente natural na relación entre seres humanos. Talvez o que Percival experimenta é unha pulsión inserida no código xenético do ser humano, unha tendencia ancestral ao acougo na subalternidade que non abandonará nunca a nosa especie. E con todo, a pulsión liberadora do ser humano impúlsao historicamente a emanciparse, a achegarse ás estrelas da razón desapegándose da forza gravitatoria da lei natural, que turra de nós cara aos abismos animais.

Galicia, coma calquera nación subalterna, sofre patoloxías semellantes á do home da cabeza no chao que aborrece a axuda de Percival. Calquera diría que nos senta ben a subalternidade. Que lle acae ben á nosa lingua, ás nosas artes, ao noso benestar, a unha economía que aínda non nos permite a todos vivir cómoda e sarisfactoriamente, sen necesidade de buscar pan fóra da casa. Coma se sermos unha nación subalterna século tras século nos permitise apañar inmellorables cotas de progreso e de benestar. Que sería de nós se non nos gobernaran. É o argumento habitual para invalidar proxectos políticos estraños ao statu quo, alleos ao réxime e ao sistema, emancipadores. Unha necesidade de protección que expresa nidiamente unha condición colectiva máis propia de servos ca de cidadáns, esa aínda nunca uliscada. Non é que o servo non desexe ser libre, é que non concibe esa posibilidade. Non é, logo, unha cuestión xenética, por suposto que non, senón unha acumulación de impresións culturais superpostas e ben afincadas ao través da historia. E dunha base material inalterada que as determina.

Esa masiva fascinación pola subalternidade non é propia só das camadas sociais inferiores. Adora a transversalidade. Talvez soamente o ámbito da literatura resiste heroicamente o seu encanto. Por iso o atacan sistematicamente os comisionados regulares para unha Galicia subalterna en proceso de disolución no líquido nutricio español. Con saña e con teima. O prezo da resistencia é o silencio, a invisibilidade, o andel da alteridade nas librerías ou a necesidade de cavar con aixada para atopar literatura galega nas feiras do libro. É o que hai. Fóra da literatura, ese espazo case mítico, a subalternidade namora.

Na política, incapaces de dotarnos das ferramentas de verdadeiro autogoberno, parecemos condenados a traballar coma Sísifo encerrados nunha máquina de movemento continuo. Nin que nos dera pracer ser gobernadas sen pausa por quen despreza a posibilidade dunha Galicia con capacidade para decidir sobre as súas cousas; por quen sente alerxia preto da lingua que falamos e na que vivimos; por quen estraga o noso medio natural (ai, esa fermosa Galicia Terra Meiga!) en beneficio privado dos amigos; por quen socava o ensino e a sanidade públicas para favorecer o lucro coa saúde e a formación; por quen paga fachendosamente a pedagoxía da segregación; por quen, como di Miranda, prefire o ensino da relixión ao da ciencia; por quen teima obsesivamente en descapitalizarnos económica, social e politicamente e colocarnos como unha provincia, tal como Albacete ou Guadalajara, no incomparable abrazo da Madre Patria que leva séculos demostrándonos cales son os seus plans para nosoutros. O gozo da subalternidade non só abrangue a política (cando a política o é todo); inclúe a industria, a empresa, o comercio, a economía, as finanzas e as Caixiñas de Aforros, o audiovisual, o fútbol, a comunicación… eu que sei, case todo. Mesmo a lingua, o único que realmente nos permitirá superar a subalternidade, non para de ser obxecto da fascinación: entre a subsunción subalterna na Lingua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o español, e a subsunción subalterna na Língua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o portugués. Entremedias, o horror a sermos nós sen tutela.

Non somos galegos e galegas os únicos sometidos a ese delirio de protección, a esa necesidade de renunciar a todo e entregalo todo, incluso o propio ser. A subalternidade circula polo mundo con tanta liberdade coma o Capital, montada nos seus asentos contables. Afecta a nacións enteiras, culturas e clases dominadas. A vella sabedoría popular, tan eficaz ás veces para o dominio e o control mediante a coerción simbólica, proclámao claramente: sempre houbo pobres e sempre os haberá; por tanto, mellor nos irá se aos ricos lles vai ben. Esa é a guía política da dereita e da esquerda institucional. Dá gusto saberse dependente. Cando a xeración de riqueza non precisa de capitalistas e si de traballadores e traballadoras, a idealización da subalternidade inverte a percepción da realidade. O proletariado contemporáneo, orfo de organización e incomodamente invisible para partidos e sindicatos do sistema, considérase prescindible e acredita na necesidade de cada capitalista. Os medios de produción simbólica relámbense na pintura aparente do real. Será aínda rendible o concepto marxiano de alienación? Non o podemos dicir en voz moi alta.

En Galicia temos longa experiencia no manexo hábil da subalternidade. Parecemos máis cómodos no banco de suplentes dun equipo da 2ª División B (o audiovisual español, por exemplo) que de titulares nun equipo da 1ª División, coma se a responsabilidade nos enfrontase ao abismo. Calquera podería pensar que no Medulio pereceu para sempre a caste dos valentes e só nos quedaron moléculas de rebeldía que terminaron por desaparecer no crime selectivo do fascismo franquista. A historia non nos deu a cara. Os gobernantes sempre acreditaron nesa teoría e por iso tenden á displicencia e non lles treme a man para escachizar dun golpe todas as ventaíñas que nos deu por lle ir poñendo a unha casa na que leva moito tempo instalada unha escuridade fría. A nosa laboriosidade inmemorial, pensan, faranos calar a boca, agochar o lombo, recoller os anacos case invisibles de cristais partidos e volver poñer fiestras desde o primeiro, máis pequenas por temor a que nolas volvan escachizar. Sempre Sísifo. Ás veces, ao ollarmos para a nosa lingua, para os nosos bens culturais, para o noso patrimonio natural, artístico e histórico, para o noso benestar e para todas as cousas importantes, vemos o pequeniñas que nos van quedando. Pero sempre hai quen fai o posible para que todas esas cousas non paren de crecer. Os destrutores chámanlle resistencia despectivamente. Nós, futuro.

Os nosos gobernantes e os medios que producen símbolos, pensamento e comunicación, e certas industrias culturais e xentes e organismos así polo estilo miran para nós, un pobo de bois mansos que pide amo que o conduza polo carreiro, e séntense ben porque desexan que sexamos, en todo e para todo, un curruncho irrelevante e pasivo de España. E reláxanse e viven felices con esa sensación de cumpriren unha función sagrada na historia desa unidade indivisible que anda a camiñar cara un mesmo destino no universal, que é un concepto simple que recoñezo que nunca comprendín.

Pero o masivo encanto da subalternidade ten os seus límites. E aquí, neste curruncho resignado, sabemos sobrevivir en condicións radicalmente inhabitables. E ás veces, cando a negrura dos tempos nos abafa, tamén nos dá gusto converternos nun Percival colectivo que se despega do pé que o esmaga. Sen avisar. Coma un alustre.

]]>
Mellor non dicir nada http://antondobao.blogaliza.org/2009/08/03/mellor-non-dicir-nada/ Mon, 03 Aug 2009 17:31:04 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=494 O patrimonio histórico e artístico non se toca. O inmaterial, que é intanxible por definición, curiosamente é máis dado a ser manipulado iso que a súa resistencia á destrución é superior aínda que aparente debilidade. A ninguén se lle ocorrería impulsar unha consulta para ver de manter en pé a muralla de Lugo, a Catedral de Santiago ou a Torre de Breogán. Se a alguén con poder institucional se lle chega a ocorrer tan estrambótica idea por non saber pensar noutros asuntos ou por non dar exercido as funcións públicas para as que fora elixido, non ousaría derrubar os monumentos se por mor dalgunha enfermidade colectiva o resultado da consulta marcase unha preferencia inconveniente. Co lume é mellor non brincar. Hai asuntos que non se someten a consulta a cada pouco, que habitan máis alá dunha deriva momentánea, que pertencen a todos sen exclusión: aos que viviron no pasado, aos que viven no presente e aos que vivirán en todos os futuros. É aberrante que uns poucos decidan sobre eses asuntos. Aos gobernantes tócalles protexelos do efecto corrosivo de intereses particulares inmediatos, que nestes casos nunca son nobres.

A lingua non é patrimonio inmaterial. Se algún día chegamos a defender tal identificación, estaremos confesando unha debilidade irreversible. E non é o caso. Que hoxe algunhas voces aludan a esa condición só indica un incomprensible descoñecemento do que é unha lingua e talvez certa tendencia a considerala unha peza de museo. Outra versión do principio de distancia. Por suposto, a lingua tampouco é o ridículo resultado dunha consulta ridícula.

A consulta debera ser boicoteada. Os pais preocupados por que aos seus fillos se lles ofreza un ensino público en condicións deberan enfrontarse ao disparate dunha Consellería de chiste e negarse a participar en semellante farsa provocativa cuxo único obxectivo é retirar a lingua galega do ensino, é dicir, do futuro. Non lles chega con que a escola sexa factor de castelanización; queren fumigar uns sons que non soportan, que lles derraman a pureza dos seus oídos e unha obsesión enfermiza por ostentar distancia irredutible. Freud saberá. Os pais e os funcionarios responsables están obrigados á desafección. E cada falante consciente desta vella nación, como Castelao lle chamaba.

Despois de ridículas reviravoltas, cos resultados da consulta coñecidos, todo volve ao lugar do que arrincaba. O goberno mantén un discurso que xoga á corda no gume dunha coitela oxidada. O cubil no que se asocian ignorantes e arelantes de extinción non sabe se festexar a derrota ou chorar a resistencia. Entremedias, unha consulta de lectura confusa, indecente e sospeitosa. Tanto o goberno coma os do cubil falsamente bilingüe non pensan proseguir coa empanada de consultas. Seica non se redactarán segundo este método os futuros programas de ensino. O regreso a formas de raciocinio máis propias do pensamento mítico ca do científico queda polo de agora medrando só nas marxes lamacentas dunha vulgar lingua vernácula. Ou sexa, de pobres e escravos. Certos clubs selectos non atopan bo acomodo nas searas da ciencia.

Se é certo que uns poucos milleiros de pais desexan para os seus fillos o descoñecemento da lingua de Galicia, entón quizais sufrimos unha pandemia máis daniña ca a da gripe A. Unha enfermidade social tan grave coma se esa cantidade de persoas avogase pola aplicación da lei do Talión, pola lapidación das adúlteras, pola submisión plena da muller ao seu posuidor ou pola pena de morte. Non teño dúbida de que a dereita estaría gozosa ante a idea de consultar acerca destes extremos. Pero hai cousas que non se someten ao xuízo temporal de certos grupos de persoas maltratadas por acumulacións de prexuízos e ignorancia.

Non diremos nada. Eis a consigna. O noso desprezo colectivo é a mellor resposta a unha ocorrencia grotesca que non debemos lexitimar. O goberno de Galicia debera ter a responsabilidade e o valor suficientes para planificar e executar a política lingüística que considere apropiada aos seus principios e ao tan aludido interese xeral sen necesidade de xustificar os seus actos con ocorrencias grotescas como a absurda consulta. O mesmo vale para o Secretario Xeral de Política Lingüística, que fai parte dese goberno. Xa terán a resposta que os falantes consideremos que deben ter. Valor e proxecto. Que fagan o que desexen coa súa consulta, que é súa e nada máis que súa; que derroguen o vixente decreto —moi tímido e nada normalizador, para que nos imos enganar— e que, como lles gusta dicir, muden o marco lexislativo de referencia. Que elaboren un novo decreto, pois, e que se dispoñan a aplicalo no ensino. Ese será xustamente o momento da resposta. E igual esta resposta é polimórfica e circula coma mil cobras en varias direccións e con diferentes intensidades. Ao mellor mesmo toca recorrer a todos os tribunais, en calquera lugar do mundo, para esixir garantías de exercicio dos nosos dereitos lingüísticos e o cumprimento escrupuloso, escrupulosísimo, da lexislación que en teoría protexe eses dereitos e obriga os poderes públicos de Galicia a potenciar a utilización do galego en todos os ámbitos da vida pública, cultural e informativa. Ou sexa, en todos. Falo do Estatuto de Autonomía, da Lei de Normalización Lingüística e do Plan Xeral de Normalización. E, se queren, que lle chamen imposición. Por moito que sigan a manipular estupidamente a semántica non conseguirán mudar a verdade dos feitos.

Consolémonos. É verdade que hai alumnos que non levan ben estudar galego. Tamén os hai aos que as matemáticas, a historia ou a física lles caen coma un punteirolo nas canelas. Confiemos en que a estulticia dos gobernantes non os conduza a consultar a posibilidade de eliminar esas ou outras materias pouco amables para os estudantes. Quen sabe que resultados sairían desa consulta. Consolémonos, logo. Aínda non superamos todas as barreiras da necidade. Polo de agora, aínda andan peor por Honduras. Non se consola quen non quere. Ora, o máis perigoso de certos exemplos é a súa extraordinaria potencia infecciosa. Instantánea.

]]>
Extintores e Principio de Distancia http://antondobao.blogaliza.org/2009/06/26/extintores-e-principio-de-distancia/ Fri, 26 Jun 2009 11:23:23 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=452 É sabido que Gloria Lago suspira pola extinción da lingua galega. Non unha extinción absoluta, home non; un esvaecemento balsámico que lla retire da vista, nada máis. O que non soportan Gloria Lago, Roberto Blanco Valdés e os ignorantes templarios de Galicia Bilingüe, incluído o filólogo de FAES que non dá lido correctamente a Saussure, é a presenza da lingua galega, a posibilidade odiosa do contacto, o noxo ao contaxio. Desde hai tempo sabemos que os odios ás linguas, os desexos de exterminio e os prexuízos concomitantes son unha grosa representación de conceptos e sentimentos irracionais referentes ás comunidades de falantes.

A lingua é cuestión de clase. En todos os sentidos. O tecnicismo normalización provén da ciencia da socioloxía da linguaxe e expresa a necesidade de inverter tendencias de substitución. Opoñerse, como fan os ignorantes múltiples, ás medidas tendentes a inverter tendencias implica apoiar a substitución lingüística, desexala. Ou sexa, querer que desapareza a lingua socialmente feble.

Que a lingua galega viva desde hai séculos nas capas sociais máis humildes propicia a aparición do principio de distancia. Este principio opera en moitas direccións. Contra uns modelos enxebres de oralidade; tamén en certas posicións que conciben imposible o galego como lingua de cultura. Aquela estupidez -a ignorancia sempre é moi atrevida- de expresar a imposibilidade de xuntar lingua galega e matemáticas, física e ciencias en xeral, xa respondida convenientemente por grandes científicos galegos, era unha manifestación radical do mesmo principio de distancia que pace na convicción transxénica de que a lingua galega é inservible e prescindible, de inferior categoría, por andar fozando nas capas máis humildes da sociedade. De confiarmos na estupidez, teriamos que concluír que aqueles que non posúen certo acomodo económico, un grao determinado de formación e ademais viven en zonas distantes do embigo da civilización non teñen dereito a vivir na súa propia lingua; nin sequera, a posuíla.

Galicia Bilingüe quere corrixir e moderar as expresións radicais da idiocia, proveñan de Blanco Valdés, de FAES ou de Demetrio Peláez. Non propugnan directamente o exterminio; confórmanse con que aos nosos fillos non os mesturen cos deles. Nin a nós con eles. Todos xuntos e en unión agochan as súas vergonzas no rocho das miserias. A distancia é o seu horizonte, o lugar onde se condensa todo o seu coñecemento, que colle nunha partícula microscópica. Vale, están dispostos a aturar a existencia da lingua galega, pero lonxe e sen posibilidade de contaxio. Fóra da vista, como se fai coas vergonzas propias. Chámanlle a ese exilio liberdade, igualdade e rexeitamento á imposición. Manexan o mecanismo trapalleiro da inversión da proba. Son os extintores.

Os extintores non operan sos. Hai presidentes de deputación, conselleiros e presidentes da Xunta con complexo de practicantes: subministremos as mellores vacinas para previr os peores contaxios. Pura vocación de servizo público; cómpre preservar a saúde e a hixiene de certas minorías sociais que desexan non ter moito roce con falas propias de seres inferiores. A cristalización política do principio de distancia. A vergonza da orixe humilde ou a soberbia da orixe acomodada; a consideración do castelán como unha lingua propia de seres superiores, máis cultos, máis educados, máis intelixentes, máis finos. Mellores.

Fronte á extinción, vida e contaminación. Xustamente o que lles pon tanto medo. A lingua galega en todos os ámbitos, fachendosa, orgullosa, mesmo cun punto de chulería. Ese é o peor pesadelo dos ignorantes. E cando non poida ser, cando se impoñan atrancos para que a lingua teña aire co que alimentarse, haberá que exercer dereitos e reclamalos ante calquera instancia, mesmo xudicialmente. Na concreción, na materialización da realidade en casos concretos, persoais, identificables, estará o triunfo do discurso normalizador. E demostrando día a día que a lingua galega está máis viva ca nunca e ten un brillante futuro. Sen mensaxes de derrota e desaparición. Os discursos que datan a derrota non van servir máis que para preparar os funerais.

O galego é a lingua propia de Galicia. Por tanto, de todos os galegos e galegas, falen o idioma que falen en cada caso. Quen son un fato de ignorantes e irresponsables para impedir que todos os nenos teñan plena competencia lingüística en galego? A quen e por que pode molestar algo tan imprescindible e ao mesmo tempo tan inocente? Só a eses ignorantes e irresponsables. Aos que teñen vergonzas que esconder. Aos que non soportan compartir espazo cos seres inferiores. Aos que, na súa estulticia, se cren superiores. Aos extintores.

]]>
Fausto e Mefistófeles http://antondobao.blogaliza.org/2009/05/20/fausto-e-mefistofeles/ Wed, 20 May 2009 14:38:13 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=277 Durante a campaña electoral, o doutor Fausto entregouse ao pauto con Mefistófeles. O trato parecía vantaxoso: Mefistófeles evitaría a fuga de votos ao partido ultranacionalista de Rosa Díez a cambio da alma do doutor Fausto transubstanciada en novas políticas lingüísticas acordes coas esixencias do Demo Maior, ese poderoso espírito multiforme: de COPE a FAES, de Blanco Valdés e La Voz de Galicia a Carlos Luis Rodríguez e Libertad Digital; sempre o imposible proxecto patriótico español, negador e uniformizador, pura quimera. Mefistófeles, carrexador de almas, un simple gregario, adopta na nosa historia a forma dun pintoresco trasno de xénero feminino que esixe agora, pasadas as eleccións, a satisfacción da prenda prometida. O doutor Fausto dubida. Deus é bo, pero o demo non é malo.

Fausto parece cómodo na dualidade. Ao tempo que mantén o pauto intacto, nomea a Anxo Lorenzo Secretario Xeral de Política Lingüística, un nome que soa a exorcismo e casa mal con ese absurdo discurso baseado en tres piares -imposición, discriminación, igualdade- e un decorado -liberdade de elección. Desexará expulsar o demo do corpo? Talvez. Polo de agora, a Secretaría Xeral de Política Lingüística perde a transversalidade necesaria e pasa a depender organicamente da Consellería de Educación. Mais ao mesmo tempo, conforme ao que puidemos ir lendo e oíndo estes días, será ao propio Presidente, e non ao Conselleiro de Educación, a quen teña que lle render contas Anxo Lorenzo. Temos que interpretar con iso que a Política Lingüística será transversal aínda dependendo organicamente de Educación? Pois non o sabemos.

Anxo Lorenzo, que acumula máis méritos que todos os seus antecesores, merece toda a nosa confianza crítica, quitado que lle dea por cometer algunha desfeita, o cal non me parece moi probable. Sería imprudente condenalo antes de comezar a realizar o seu traballo. E inxusto, sobre todo se temos en conta que os seus antecesores no cargo moran no limbo exactamente por non facer absolutamente nada. Ou sexa, por executaren a política lingüística do laissez faire, de deixar andar o proceso de substitución sen sobresalto, sen que se manifeste o conflito, co ritmo pausado do inevitable. Esa foi a verdadeira característica de todas as políticas lingüísticas anteriores. Incluída a do bipartito. Non nos enganemos.

Igualdade, imposición, discriminación e liberdade de elección. Eses parecen ser os eixos, en negativo e en positivo, da política lingüística do novo goberno. Con tales alicerces, as medidas estelares parecen resumirse, á marxe da derrogación ou modificación do famoso decreto, na elaboración dunha enquisa entre os pais que garanta, supoño, a súa liberdade de elección. Postos a facer enquisas, que ten que ser un mundo de divertido, tamén podían aproveitar e preguntarlles se prefiren que os seus fillos aprendan que o Universo responde ás intuicións de Aristóteles, tan poético e harmonioso, ou que coñezan as hipóteses, os traballos, as deducións e algunhas das conclusións de Copérnico, de Newton, de Einstein, de Hawkins. Postos a preguntar, que lles dean a elixir entre Xeografía, Historia, Literatura, Matemáticas ou un compendio intensivo de teoría e práctica futbolística. Un futbolista de elite ten un futuro económico ben máis brillante ca un licenciado, doutor ou catedrático calquera.

Non hai no mundo un país cuxo poder executivo consulte cos pais cal vai ser a lingua vehicular dos diferentes niveis do ensino. Ademais de absurda, a hipotética consulta é tramposa. Ou ben se realiza ano a ano e se modifican segundo os resultados os programas de estudos, os libros de texto e as linguas vehiculares, ou ben se obriga ás futuras xeracións a apandaren coa opinión e os prexuízos dos consultados, ese exquisito grupo de escollidos. E que ocorrería cos que non atinen nas enquisas? Serán varridos os seus dereitos só por seren minoría? Ou nese caso xa non serían pertinentes tales dereitos como non o son hoxe de feito para os galegófonos? Non sei. A ocorrencia da consulta soa máis a coartada ca a outra cousa. Porque tal elección é imposible, absurda e xera desigualdades insostibles. Un pai de Guadalajara, poñamos por caso, non tería o mesmo dereito a esa elección ca un de Melide. Un pai galego que viva en Madrid, en Asturias ou en Cantabria, tampouco gozaría do dereito a elixir a lingua vehicular dos estudos dos seus fillos. Pero non quedamos en que todos eramos iguais ante a lei?

Outra variante do mesmo delirio é a posibilidade de separar os alumnos en aulas diferentes segundo opten seus pais por galego ou por castelán. A Lei de Normalización Lingüística (LNL), que identifica o galego como Lingua Propia de Galicia, con todo o que iso significa, é bastante clara cando obriga as autoridades educativas da Comunidade Autónoma a “arbitrar as medidas encamiñadas a promover o uso progresivo do galego no ensino”. O cal quere dicir, ata onde chega o meu entendemento, un uso cada vez maior do galego como lingua vehicular nos diferentes niveis do ensino. Casa esta prescrición do Artigo 13.2 coas pretendidas intencións do Goberno? As manifestacións de Núñez Feijóo e do seu Conselleiro de Educación parecen distanciarse da legalidade vixente. Non parece moi boa cousa en dous membros tan cualificados do poder executivo. O seguinte punto da LNL, o Artigo 13.3 tamén é transparente: “Os alumnos non poderán ser separados en centros diferentes por razóns da lingua. Tamén se evitará, a non ser que con carácter excepcional as necesidades pedagóxicas así o aconsellaren, a separación en aulas diferentes.” Tamén neste caso parece o poder executivo galego disposto a promover a creba do estipulado con tanta claridade na lexislación vixente.

Non pode ser verdade, parecemos pensar todos. Non hai maneira real de implementar esa política lingüística que, coma se fose unha alma antes pura, Mefistófeles lle segue esixindo ao doutor Fausto como pagamento. Non a hai, a menos que o discurso dea un paso máis e declare a inferioridade obxectiva da lingua galega respecto á Lengua Nacional de todos los españoles e, por tanto, superior en si mesma. E iso non vai ocorrer tan axiña, aínda que certas manifestacións mefistofélicas non teñen reparo en manexarse neses termos. O rebumbio parece, iso si, outorgarlles unha boa baza aos defensores dun esmorecemento paulatino, lento pero seguro, dunha lingua que aínda consideran non apta para o mundo contemporáneo.

No medio de tanto balbordo, e sen case decatármonos do que ocorría, atentos aos movementos tácticos de demos, demiños e trasnos, fomos deixando encartados nalgún armario hermético obxectivos e necesidades de normalización. Coma se de golpe nos conformaramos coas políticas lingüísticas institucionais que precederon a Núñerz Feijóo. Coma se ante a visión arrepiante dese monstro de feira denominado “bilingüismo cordial” orásemos polo regreso urxente do vello “bilingüismo harmónico”. De socato, da noite para a mañá, represéntansenos salvadoras as políticas lingüísticas anteriores e non paramos de clamar polo cumprimento da legalidade vixente e pola volta a un consenso que en case 30 anos non deu freado o proceso de substitución lingüística, que non impediu que acelerase, que non foi capaz de inverter tendencias. A eficacia do barullo en que enfociñamos consiste precisamente en obrigarnos a abandonar, coma se fose decisión propia, os criterios que deben guiar toda política lingüística normalizadora. Trocamos necesidades de normalización por posicións de supervivencia precaria. Ninguén parece atreverse a esixir políticas verdadeiramente ambiciosas, audaces, normalizadoras. Ninguén parece querer falar de inmersión lingüística, unha forma democrática e necesaria de recuperar usos sociais para a lingua propia de Galicia, para a que sofre substitución, con todo o que iso significa. E esa modificación tácita de obxectivos normalizadores é o triunfo verdadeiro do seu discurso. Conseguiron empurrarnos contra a trincheira, e teño a sensación de que non dámos saído dela. Pero para situarmos a lingua no futuro cómpre abandonar a trincheira, dar pasos adiante, construírmos a nosa propia axenda, promover para a lingua propia de Galicia medidas de protección, de desenvolvemento, de discriminación positiva que como mínimo a equiparen en usos sociais á que lidera o proceso de substitución. Porque o obxectivo será reverter o proceso de substitución, para o cal a política do laissez faire é ineficaz e sobre todo suicida. Se para iso hai que tirar á varredura un decreto que non garante nunca que a escola deixe de ser un elemento de desgaleguización, pois tirámolo. Sen fetichismos. Peor é caer nas redes do seu discurso e dalo por bo coas nosas involuntarias renuncias motivadas pola súa estratexia.

A manifestación do Día das Letras, multitudinaria, demostra que a percepción social da lingua é positiva. A lingua vívese, non é un cadáver. A sociedade galega no seu conxunto e os núcleos de falantes máis conscientes debemos manexarnos coa lingua neses termos. Serios e belixerantes pero optimistas. Trazando a nosa propia axenda normalizadora, elaborando un discurso propio. Mentres haxa falantes, haberá lingua. Os que percorremos o domingo as rúas de Compostela non faciamos mais que proclamar a nosa decisión de exercer o dereito a vivir a nosa vida na nosa lingua, un dereito que non está garantido nin de lonxe, por certo, pese a esa teima na inversión da proba que caracteriza o discurso uniformizador. E proclamamos esa decisión por enriba de tácticas partidarias inmediatas, con toda a pluralidade e a diversidade, desde puntos de vista coincidentes en moitos aspectos e diverxentes noutros. Porque a lingua, necesariamente, é de todos.

E que opinará o silencioso Consello da Cultura Galega?

]]>