medios de comunicación – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 É a nosa anomalía http://antondobao.blogaliza.org/2010/07/29/e-a-nosa-anomalia/ Thu, 29 Jul 2010 12:07:03 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=704 Foron 25 anos o 25 de xullo. Con ela e o seu paso atravesado polas engurras temporais fomos crecendo; fixémonos adultos, pasamos como todo ser humano por alegrías, tristezas, euforias e derrotas. Por veces púxosenos desagradable e distante; noutras ocasións, soubo ser próxima e amable. Nunca deu sido como desexamos. Pero estivo sempre aí. É moza, talvez inexperta, pero parece levar toda a vida entre nós. Ten defectos, pero é a única que temos. Non hai outra.

A TVG non é Telegaita. Ás veces, o desprezo agocha unha complexa necesidade de distancia, de non sermos identificados co que somos. Nada novo neste país de contrastes entre o ser e o esvaecemento. Se viramos arredor do menú das televisións que nos invaden as casas e a vida, afogaremos nun mar de alleamento tan atoldado que impide a visión máis aló dos seus reflexos. As dúas canles da TVG son minúsculas illas de lingua galega no océano dunha abusiva supremacía española que tamén se basea en piares autóctonos, coma esas canles concedidas por Fraga Iribarne uns minutos antes de abandonar o goberno. Pero entre tanto baleiro intelectual, tanto folclore faralaes, tanto touro, peineta e copla, tanta saturación de decibelios, tanto significante sen significado, tanta amálgama de nacionalismo visceral e esencialista español, tanta emoción a enxurradas, tanta entrega gozosa ao mando dos mercados, tanto negocio con vidas exemplares, tanto universo simbólico degradante e alienante, só a TVG parece merecer o desprezo displicente. O complexo do colonizado esixe a pose impostada dun distanciamento fachendoso. Que non vaian pensar que somos coma eses pailáns. A lingua sabe ben como operan as múltiples manifestacións do principio de distancia.

A TVG leva vividos 25 anos. Un cuarto de século das nosas vidas sendo o único medio audiovisual monolingüe en galego na era da comunicación masiva. A institucionalización da anomalía. Esa condición de singularidade monolingüe debería esixir a defensa radical da súa existencia, do seu desenvolvemento, do seu futuro, da súa liberdade. É a nosa anomalía. E nin así. Un cuarto de século a esquivar os múltiples proxectos de desestruturación, de entrega ao privado, de desnaturalización, de uniformización aínda que sexa camuflada. Son incansables. Ao outro día do 25 de xullo, esa cacharela de intelixencia total, editor dun xornal español con sede na Coruña, advirte aos seus devotos lectores do gasto absurdo que en tempos de crise significan as televisións públicas. A corporación que o posúe leva vinte e cinco anos expropiándolle a vida e o diñeiro á televisión pública de Galicia, día tras día, coas mellores artes dun grupo mafioso que esixe coa arma enriba da mesa o que un día decidiu que lle correspondía por razón da forza.

Vinte e cinco anos despois, o Parlamento de Galicia debate o futuro da CRTVG. Está ben. Ao mellor é o momento de que os tres partidos parlamentarios pensen o seu modelo de medios públicos e o expoñan detalladamente. Non sería mala cousa que ao mesmo tempo abandonasen a estraña idea de que a TVG é soamente un instrumento para a información, que a única preocupación que nos pode mover vén integrada nese sintagma tan baleiro coma tautolóxico da manipulación informativa. Porque os nosos medios públicos son moitísimo máis. Posúen dúas dimensións que calquera modificación lexislativa deberá ter necesariamente en conta. Por unha banda, son o máis poderoso instrumento de normalización lingüística e cultural de Galicia. Nas pantallas da TVG a lingua galega funciona como un idioma plenamente normalizado, como unha variedade lingüística viva en todas as situacións comunicativas e de uso común a todos os falantes, independentemente da súa procedencia social e xeográfica. Do outro lado, a TVG ten enorme responsabilidade na elaboración de universos simbólicos que nos identifiquen como un nós-outros ante nós mesmos e ante o mundo. Na súa programación, da que deberan desaparecer certas visións pintorescas dun ser galego que se abanea entre a idiotez, a incultura e o narcotráfico, se nos fiamos polos retratos comunitarios de certas series de ficción ou certos filmes. Tamén, precisamente, noutras responsabilidades sociais e culturais, como a de contribuír á construción dunha industria audiovisual que necesita novos rumbos se Galicia quere posuír unha expresión propia, diferente, de calidade, na súa lingua.

Se os grupos parlamentarios se comprometen ben co futuro dos nosos medios públicos saberán fortalecer estes dous aspectos. Sería bo que o debate pisase estes terreos e arrombase vellos tópicos relativos ao mundo do xornalismo, que segue a considerarse o centro de todo proxecto comunicativo cando non é máis ca un accesorio periférico moi necesitado de actualización e compromiso.

Porque a TVG segue a ser imprescindible. Máis ca nunca.

Lémonos outra volta en setembro. Deica aló, felices e merecidas vacacións.

]]>
Con Rosa estamos na Gloria http://antondobao.blogaliza.org/2010/03/01/con-rosa-estamos-na-gloria/ Mon, 01 Mar 2010 20:30:47 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=614 Non sei se era cousa de froitos ou de obras. Pero dis que contan que o dixo Xesús Cristo. Algo así como “polos seus froitos os coñeceredes”. Certamente, hai dous mil e pico de anos pouca maneira había de saber dos homes e das mulleres —delas menos— se non era polos froitos que as súas obras puideran dar. Froitos maduros e podres, doces e amargos, saborosos e desagradables, vitais e velenosos, que de todo hai na viña do Señor, xa que estamos de referencias bíblicas. Naquela época, a comunicación era restritiva e fugaz. A Biblia asumiu a función de ordenar e interpretar o mundo, tal e como lles ocorre hoxe aos medios de comunicación de masas. Sagradas funcións! A comunicación lingüística substitúe a eficacia exemplar dos froitos que dan as obras humanas. Tamén a organizada con imaxes, de maior capacidade connotativa e menor exactitude semántica. Ideal para o caso.

Polos seus ditos os coñeceredes, poderiamos actualizar a sentenza escrituraria. No mundo da política profesional, a comunicación como mercadoría non só oculta senón que altera radicalmente o significado verdadeiro dos feitos. Sirva como exemplo a distancia real entre o discurso aparentemente progresista da socialdemocracia (esquerda oral) e as súas políticas económicas liberais. Ou a distancia entre o laicismo que se di defender e os froitos insalubres do vello e incuestionable nacional-catolicismo. Iso por non rebaixarnos ao nivel do estrume para casar certos discursos sobre imposición e dereitos lingüísticos cos froitos e as obras dos seus usuarios e inventoras.

Pero se o dicir das persoas públicas oculta convenientemente as súas intencións, tamén pode posuír a virtude de nos ofrecer o seu retrato máis exacto. Só é cuestión de saber descodificalo adecuadamente. Porque non existe o lapsus linguae. O ser humano é un animal extraordinariamente exacto no manexo da comunicación, en calquera lingua; para iso non se precisa formación de ningunha clase. Évos unha facultade innata, como durmir ou alimentarse.

O último exemplo témolo ben fresco: Rosa Díez e os galegos no sentido “máis pexorativo” do termo. Certo que a boa da deputada ten un dominio máis ben agreste da súa propia e amada lengua común por cojones. Pero iso non vén agora ao caso. Alá ela. O asunto é que tras escoitar a súa intervención e apalpar o bochorno en forma de silencio dese extraordinario profesional da aparencia que responde ao título de Gabilondo, dei en pensar que non debemos indignarnos. Non. Aproveita máis unha ollada displicente ca un cabreo.

Polas súas palabras os coñeceredes. Rosa Díez dirixe con tal destreza o Partido da Idiocia que non reparou en que cando pretendía insultar a Rodríguez Zapatero a función delatora da linguaxe estampou o seu retrato máis afinado. Comparemos. Cando un señor lle chama a outro “negro de merda”, por exemplo, non é o honor nin a dignidade do insultado o que se resente; é a imaxe do executor a que queda estampada. O reflexo de Rosa Díez no espello é atroz. Xa o era, pero ese pé mal afirmado é o trazo máis exacto da súa persoa. Non só da súa dignidade, da súa intelixencia, da súa elocuencia, da súa cultura e do seu proxecto político. Da súa persoa completiña.

Non son eu nada dado a alterarme nin a sentirme ofendido polo manexo de tópicos, chistes de galegos e demais trangalladas semellantes. Tendo a me rir un cacho largo e longo. Foi a primeira reacción que me ocasionou a ocorrencia da ilustre trapalleira. Despois lembrei a súa imaxe brazo con brazo doutra muller incomparable que se talla no seu propio espello tal cal é cada vez que abre a boquiña e se namora das simplezas que di. Hai en ambas, xuntas elas, un sentido transcendente da unidade por acumulación. Ou de anulación por duplicado. Con Rosa estamos na Gloria. Quen ousaría dubidalo? Recoñezo que tamén imaxinei a queima de Troia, Esparta, París e o propio Vaticano se algunha das moitas persoas odiadas pola caverna española —tan extensa coma escura— chega a manifestar que Rosa Díez é española no sentido máis pexorativo da palabra. Válgame Dios!

Entre o máis e o menos hai unha gradación de sentidos pexorativos, intúo. Non me importaría que Rosa Díez nolos explicase un a un con esa axilidade verbal que a caracteriza. Sería unha boa maneira de complementarmos o seu retrato. E o dos seus camaradas do Partido da Idiocia e da súa sucursal cuspida coma caguña en territorio de lingua galega.

Ao final, lembrei, e desa si que foi en serio e con inmenso pesar, a persecución langrina, necia, covarde e infame á que foi sometido aquel actor galego e catalán nos últimos anos da súa vida. Chamábase Pepe Rubianes. Iso si, quédame o consolo de que o seu nome será lembrado e recoñecido aínda cando as cinzas das obras e dos froitos de Rosa Díez e as súas camarillas anden atravesando ás apalpadas a materia escura coma neutrinos extraviados na inmensidade do cosmos. Borralla.

]]>
Televisión… Manipulación? http://antondobao.blogaliza.org/2009/11/26/television-manipulacion/ Thu, 26 Nov 2009 00:16:53 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=572

Rimar televisión con manipulación non queda demasiado brillante. Se analizamos todas as noticias dos medios de comunicación e as filtramos pola nosa percepción dos acontecementos, dos seus antecedentes e contextos, dos suxeitos participantes, chegaremos a conclusións divertidas. A primeira adiántoa eu: contar a realidade implica manipulala. Desde cando e quen decide o que se debe contar e o que non ata o propio proceso de elaboración, pasando pola posición que unha noticia ocupa nunha páxina dun xornal ou nun espazo informativo radiofónico ou televisivo. Falar, por tanto, de manipulación como marca de identidade dunha televisión (neste caso, que casualidade, pública) fronte aos outros medios vén a ser como non dicir nada. Haberá máis manipulación na TVG que na SER, na COPE, en Intereconomía, en VEO, en Tele5, en Antena3, en TVE, en La Voz de Galicia, El Progreso, El Correo Gallego, Faro de Vigo, A Nosa Terra, Xornal de Galicia, El País e así deica o infinito? Rotundamente, non. O problema é que se faga digna de confianza a lenda urbana segundo a cal os medios públicos están sometidos á censura e á manipulación política mentres os privados responden a intereses de información e servizo á cidadanía e son garantía de liberdade.

A TVG leva 25 anos apegada a non poucas mensaxes críticas. Habendo múltiples aspectos dos nosos medios públicos profundamente mellorables, sorprende que toda preocupación recaia na información e na súa relación coas forzas parlamentarias. Instrumentalización a tres bandas. A obsesión dos funcionarios dos partidos non é a contribución dos nosos medios públicos aos procesos de normalización, a creación de universos simbólicos propios, a configuración dun audiovisual galego que mereza realmente tal nome. O que lles quita o sono é o cronómetro: cantos segundos de atención informativa merece cada partido ou en que medida están representados -eles e ninguén máis ca eles, é a perversión da representación- en diferentes zonas da programación. Pero a ninguén lle importa que a CRTVG reciba case un 8% menos de investimento público para o ano 2010.

Ninguén reflexiona sobre os medios de comunicación que necesitamos e para que os precisamos. Iso obrigaríanos a abandonar a consigna, tan doada como baleira, tan eficaz para socavar, palabra a palabra, o prestixio que os medios públicos precisan nunha batalla desigual cos medios privados e os seus intereses. Sobre todo cando os medios públicos son unha illa anómala en lingua galega rodeada por todas as partes por medios monolingües en castelán. A irresponsabilidade é compartida. Non sería mala cousa saber que rumbo leva o barco que tanto precisamos para non afogar no medio dun océano hostil e alleante, tan imprescindible para a lingua e a cultura de Galicia coma o osíxeno para os nosos pulmóns. O barco, quero dicir.

A reformulación necesaria dos medios públicos de Galicia pasa por un compromiso co seu futuro plasmado, en primeiro lugar, nun novo Consello de Administración non ocupado polas burocracias partidistas nin polo capital privado das produtoras audiovisuais, senón por sectores diversos da sociedade non condicionados por intereses de lucro nin de hexemonía partidaria. Unha nova concepción das audiencias televisivas tería que iluminar esta reformulación. Cómpre acabar coa imaxe falsa dunha audiencia monolítica e uniforme manexada polos intereses das axencias publicitarias, aos que se somete todo o mundo. Cómpre abrirlle a porta á multiplicidade de audiencias potenciais, con gustos e intereses diferentes, que merecen igual atención dunha televisión pública.

Encetemos o debate con xenerosidade e coa intención de posuírmos uns medios públicos ao servizo dunha lingua e dunha cultura, que estean en mans da sociedade. Seguirá habendo diferenzas de criterio no tocante ás informacións, porque a comunicación de masas crea a realidade, non a reflicte. O importante será determinar que realidade desexamos que os nosos medios públicos contribúan a crear. En todos os seus espazos, non só no reducido, endogámico, sobrevalorado e sectario ámbito da información.

As tres forzas parlamentarias deberan dar o primeiro paso. Pero non creo que o fagan.

]]>
Contra a certeza, dúbida http://antondobao.blogaliza.org/2009/10/29/contra-a-certeza-dubida/ Thu, 29 Oct 2009 12:11:41 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=557 As túas conviccións outórganche a certeza absoluta; as miñas obríganme a dubidar de todo. Algo así, con outras palabras, vén a dicirlle Hipatia de Alexandría ao Bispo de Cirene en Ágora, a última película de Alejandro Amenábar. Unha paráfrase da historia da humanidade, da loita entre as conviccións relixiosas e a razón.

A historia do coñecemento do que fomos e somos e do universo inabarcable que nos acolle nun recanto afastado dunha apartada e pequena galaxia é unha loita a sangue e ferro contra o poder omnímodo da fe. O coñecemento, con todo e ser intenso en moitas disciplinas, é incompleto. E probablemente non chegará a dar conta de todo o que nos esixe interrogarnos. Velaí a súa grandeza. A razón é fascinante porque dubida. E isto nada ten que ver con relativismos morais nin outras argumentacións pouco consistentes inventadas para condenar —hoxe a fogueira ou a lapidación son só simbólicas, e é un avance— a aqueles seres humanos que ousan traspasar certas fronteiras só abertas á inconmensurable sabedoría de Deus. Por sorte para nós, humanos simples, o coñecemento, e non precisamente a fe, mediante a dúbida vainos facendo máis libres.

Stephen Hawking conta que Xoán Paulo II lles pediu aos científicos, nunha conferencia sobre cosmoloxía celebrada no Vaticano, que non estudasen a orixe do Universo, pois era o momento da Creación, é dicir, obra de Deus. Hawking presentara un relatorio no que teorizaba arredor o inicio do Universo, pero alegrouse de que o Papa non se decatase; non lle chistaba a idea de ser entregado á Inquisición, como lle ocorrera a Galileo. Talvez esaxera o científico, porque en 1992 o propio Xoán Paulo II asinou unha declaración na que a Igrexa recoñecía que a acusación contra Galileo fora un erro motivado por unha tráxica e mutua incomprensión. Ao bo do Galileo déralle por teimar en que a Terra andaba a voltas ao redor do sol. A Igrexa non foi tan severa con Galileo coma con Giordano Bruno, pero é que este sumaba varios crimes ao seu currículo, desde a submisión á ciencia deica a herexía. Hipatia de Alexandría, á que Amenábar lle rende unha fermosa homenaxe, tamén morreu violentamente. Pola razón.

A militancia na fe merece todo o respecto. E non necesariamente é incompatible coa militancia na razón. Mais o conflito é inevitable cando a fe, que inviste a existencia humana de transcendencia, impón os seus principios e as súas normas tanto no ámbito privado coma no público. Aí a fe é totalitaria. É a que define a Igrexa Católica desde Constantino. E non muda nin mudará.

Nesa liña totalitaria circulaba esoutro día Carlos Luis Rodríguez ao perseguir a Carlos Callón, naquela ignominiosa entrevista, para que comparase a manifestación a prol da lingua coa que un día antes atravesara Madrid para esixir a abolición do dereito ao aborto e o correspondente castigo terreal (o eterno está garantido) contra as mulleres que decidan non culminar embarazos e contra todo aquel que practique abortos. Rodríguez, non é nada novo, recorreu insistente á técnica do sofisma infantil: se vostedes din que o Goberno ten que escoitalos por saíren á rúa milleiros de persoas, entón recoñecerán que o Goberno de España ten que escoitar o clamor dos antiabortistas ou como sexa que haxa que denominalos. Ou sexa, somete a xuízo relixioso a ocupación pacífica da rúa e acubíllase no principio totalitario de que a única lexitimidade é a da representación, que é como dicir a da lei. Obvia, por tanto, que o dereito é posterior ao poder constituínte e que muda necesariamente cando muda este. Para el, non é o pobo quen máis ordena, senón a entidade abstracta da representación, que despois de cada proceso electoral queda fixada como vontade unitaria e inmutable, non sometida á multitude, por suposto. A soberanía residirá en cada caso nesa representación absoluta exenta de todo control democrático, só sometida ao control aristocrático das empresas comunicativas.

Sobre ese castelo de fume, o xornalista Rodríguez reitérase nun discurso sen raciocinio, de superficialidade relixiosa. Porque hai mal e hai ben que eticamente han de determinar as liñas de bo ou mal goberno. E para exemplo, as dúas manifestacións. Na estrafalaria concepción do xornalista Rodríguez, unha manifestación estaba amparada polo dereito de responder a un goberno que xeraba división social cunha decisión eticamente reprobable; a outra, por contra, disparaba contra a verdadeira soberanía popular residente no goberno que actúa conforme ao sentido común, á liberdade e á non imposición. As incoherencias profundas e superficiais do hipotético pensamento de Rodríguez darían para moitas páxinas. Mais a propia comparación en si de ambas as manifestacións é, como mínimo, perversa e tramposa. Porque os puntos de partida e de chegada son non xa opostos, senón incompatibles, profundamente antagónicos.

Se o círculo é a perfección, e a perfección é cousa de Deus, o mesmo ca a Creación da Terra e do home, non haberá peor crime que concibir a Terra en movemento elíptico ao redor do Sol. Se o pobo galego lle deu a maioría absoluta ao PP -non importa que as organizacións do bipartito sumasen máis votos- e este retira a lingua da vida pública e do ensino, o pobo galego desexa a extinción da súa propia lingua; negarse a esta vontade divinizada é un crime de lesa patria. Sedición totalitaria. Ambas as argumentacións representan as prevencións totalitarias da fe contra a razón. Pensamento Rodríguez.

A manifestación de Queremos Galego non facía máis que reclamar un dereito posto en perigo por un goberno lexítimo pero sometido a crítica e contestación social. Pola contra, a manifestación antiabortista reclamaba, con coherencia tradicionalista e relixiosa, o castigo para toda aquela muller (e home) que contraveña os preceptos morais dunha confesión relixiosa. Coma con Giordano Bruno e Galileo e tantos outros. Coma con tantas mulleres. Coma con Hipatia de Alexandría. Castigo á impudicia. Certeza totalitaria contra a dúbida racional.

]]>
Estatuto novo? http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/24/estatuto-novo/ Thu, 24 Sep 2009 18:52:35 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=530 O marco xurídico-político vixente recoñécelle a Galicia a súa condición de nacionalidade histórica. O carácter nacional de Galicia está tan fóra de discusión teórica coma o feito de o galego, e non outro idioma, ser a lingua propia. Haberá quen negue que o galego sexa a lingua propia de Galicia, ou que sexa unha lingua, e haberá quen vexa en Galicia unha entrañable e verde rexión sen entidade política. Ten que haber xente para todo. Ora, tales prexuízos só terán efecto xurídico cando se modifique a lexislación vixente. Mentres e non, o galego é a lingua propia dunha nacionalidade histórica chamada Galicia.

Mais non nos deixemos cegar pola legalidade. O Estado manexa ferramentas centralizadoras que converten en aspiracións indignas e antidemocráticas os tímidos recoñecementos formais. A periferia é unha anomalía. Non a súa existencia, que fortalece sempre a conciencia agresiva do centro, senón a súa impugnación da subalternidade. España é un proxecto nacional imposible, constantemente en crise, porque só se constrúe negando e perseguindo a diferenza e a diversidade. Criminalizándoas. O proxecto nacional español, en toda a súa amplitude política e mediática, é alérxico a toda identidade non española e a toda expresión en lingua non española. A literatura, o cinema, a música, calquera manifestación cultural que non navegue en barca de sangue e ouro será considerada irrelevante, inferior, non existirá. Cando non, abertamente hostil.

Para o pensamento nacional español, a diversidade empobrece e significa un perigo para a propia existencia. Quizais por iso é historicamente irrealizable. Hai outras nacións peninsulares que se saben diferentes, teiman en manter vivas as súas linguas e as súas culturas e en construír proxectos nacionais alternativos, aínda que non sempre sexan maioritarios. A contradición non a dá resolto España con uniformización e negación da diferenza, aínda vestida de descentralización, autonomía e respecto pola diversidade. Agudízaa.

A construción dun Estado das Autonomías en que se dilúan as diferenzas e se equipare o autogoberno das nacionalidades históricas á xestión das rexións e provincias autónomas serve para reconducir aspiracións nacionais de Galicia, Euskal Herria e Países Cataláns. Substitúese polo simulacro a posibilidade dun réxime pluralista, necesariamente republicano, de igualdade real entre as nacións española, catalá, vasca e galega. É a distancia infinita entre unha concesión de descentralización administrativa e o dereito a decidir, propio, só que fose teoricamente, dunha federación de nacións. O simulacro.

España só concibe unha soberanía, e esta reside no Congreso dos Deputados. Nin sequera no pobo español. As peripecias da reforma do Estatuto de Cataluña sacan á superficie as profundas deficiencias democráticas do réxime. O Parlamento de Cataluña, en teoría a expresión da soberanía do pobo catalán, aproba un texto estatutario co apoio de máis do 90% dos seus deputados. O texto vai ao Congreso dos Deputados e de aí sae chapodado e corrixido, é dicir, a vontade popular catalá non ten valor político. Para concluír coa farsa, o Tribunal Constitucional, non elixido, como sabemos, por sufraxio universal, terá a derradeira palabra. Un grupo de maxistrados pode desprezar, amparado na lexitimidade que o réxime lle concede, as decisións do pobo catalán mediante Parlamento e referendo e as do Congreso dos Deputados de España. En que instancia real recae a soberanía? A anomalía democrática é estridente.

Historicamente, o nacionalismo galego de esquerda —outro non hai nin é probable— está enfrontado ao réxime. Non acepta o seu marco xurídico e político por negar o pobo galego como suxeito político soberano con dereito a decidir sobre a forma de organización con España: desde a autonomía administrativa, pasando pola federación en pé de igualdade, ata a independencia. Tampouco Castelao, que nunca foi rexionalista, aceptou ningunha saída á ditadura fascista que non supuxese unha III República Federal e o recoñecemento da soberanía galega. A ruptura democrática que nunca se produciu.

Que nos últimos tempos o BNG teime na reforma estatutaria vén a romper con esa tradición histórica. Unha reforma estatutaria, mesmo nos máximos permitidos polo réxime, non conquistará dereitos para a nación galega. Como moito, un recoñecemento formalmente diferente do seu xa recoñecido carácter nacional. O custo dunha modificación insubstancial sería a automática aceptación dun marco xurídico e político que nega o dereito a decidir e mantén en réxime de subalternidade a nación galega, a súa lingua, a súa cultura e as súas posibilidades futuras. Moi caro.

Se a sentenza do Tribunal Constitucional é contraria á reforma do Estatuto de Cataluña, as xustificacións para apoiar unha reforma estatutaria e asumir o marco xurídico-político do réxime caerían a cachón nun burato negro. O nacionalismo renunciaría á potencia do seu discurso. Talvez, o indicado sería non insistir nunha reforma inconsistente, manter a as distancias, non lexitimar o réxime e forzar politicamente melloras tanto na actualización estatutaria coma no desenvolvemento de competencias. O resultado non se medirá en termos de rendemento electoral inmediato, pero si de conciencia colectiva. Conciencia nacional das necesidades e das posibilidades, único camiño para a emancipación. Que é o obxectivo, ou?

A asunción do marco xurídico e político resultante dun novo estatuto unanimemente apoiado polos grupos do Parlamento de Galicia implicaría unha reformulación histórica das forzas nacionalistas. Daquela, situaríanse á mesma distancia de Castelao que Núñez Feijóo.

]]>
O masivo encanto da subalternidade http://antondobao.blogaliza.org/2009/08/10/o-masivo-encanto-da-subalternidade/ Mon, 10 Aug 2009 10:32:05 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=500 A segunda vez que Percival saíu ao Xardín das Outas Árbores bateu con dous homes nun chao sen herba. Un estaba deitado; o outro esmagáballe a cabeza co pé. O home deitado tiña un incensario co que incensaba ao erguido. E loábao con verdadeira sinceridade e admiración. Cando Percival, inxenuo e xusticeiro, quixo liberalo, comprobou que o pé do opresor nacía da cabeza do oprimido. Eran inseparables.

O conto de Méndez Ferrín non narra a alucinación dun personaxe extraordinario, nace da realidade igual ca o pé do opresor nace da cabeza do oprimido. Ou ao revés, que tanto ten. Ao cabo, historicamente algo hai de submisión aparentemente natural na relación entre seres humanos. Talvez o que Percival experimenta é unha pulsión inserida no código xenético do ser humano, unha tendencia ancestral ao acougo na subalternidade que non abandonará nunca a nosa especie. E con todo, a pulsión liberadora do ser humano impúlsao historicamente a emanciparse, a achegarse ás estrelas da razón desapegándose da forza gravitatoria da lei natural, que turra de nós cara aos abismos animais.

Galicia, coma calquera nación subalterna, sofre patoloxías semellantes á do home da cabeza no chao que aborrece a axuda de Percival. Calquera diría que nos senta ben a subalternidade. Que lle acae ben á nosa lingua, ás nosas artes, ao noso benestar, a unha economía que aínda non nos permite a todos vivir cómoda e sarisfactoriamente, sen necesidade de buscar pan fóra da casa. Coma se sermos unha nación subalterna século tras século nos permitise apañar inmellorables cotas de progreso e de benestar. Que sería de nós se non nos gobernaran. É o argumento habitual para invalidar proxectos políticos estraños ao statu quo, alleos ao réxime e ao sistema, emancipadores. Unha necesidade de protección que expresa nidiamente unha condición colectiva máis propia de servos ca de cidadáns, esa aínda nunca uliscada. Non é que o servo non desexe ser libre, é que non concibe esa posibilidade. Non é, logo, unha cuestión xenética, por suposto que non, senón unha acumulación de impresións culturais superpostas e ben afincadas ao través da historia. E dunha base material inalterada que as determina.

Esa masiva fascinación pola subalternidade non é propia só das camadas sociais inferiores. Adora a transversalidade. Talvez soamente o ámbito da literatura resiste heroicamente o seu encanto. Por iso o atacan sistematicamente os comisionados regulares para unha Galicia subalterna en proceso de disolución no líquido nutricio español. Con saña e con teima. O prezo da resistencia é o silencio, a invisibilidade, o andel da alteridade nas librerías ou a necesidade de cavar con aixada para atopar literatura galega nas feiras do libro. É o que hai. Fóra da literatura, ese espazo case mítico, a subalternidade namora.

Na política, incapaces de dotarnos das ferramentas de verdadeiro autogoberno, parecemos condenados a traballar coma Sísifo encerrados nunha máquina de movemento continuo. Nin que nos dera pracer ser gobernadas sen pausa por quen despreza a posibilidade dunha Galicia con capacidade para decidir sobre as súas cousas; por quen sente alerxia preto da lingua que falamos e na que vivimos; por quen estraga o noso medio natural (ai, esa fermosa Galicia Terra Meiga!) en beneficio privado dos amigos; por quen socava o ensino e a sanidade públicas para favorecer o lucro coa saúde e a formación; por quen paga fachendosamente a pedagoxía da segregación; por quen, como di Miranda, prefire o ensino da relixión ao da ciencia; por quen teima obsesivamente en descapitalizarnos económica, social e politicamente e colocarnos como unha provincia, tal como Albacete ou Guadalajara, no incomparable abrazo da Madre Patria que leva séculos demostrándonos cales son os seus plans para nosoutros. O gozo da subalternidade non só abrangue a política (cando a política o é todo); inclúe a industria, a empresa, o comercio, a economía, as finanzas e as Caixiñas de Aforros, o audiovisual, o fútbol, a comunicación… eu que sei, case todo. Mesmo a lingua, o único que realmente nos permitirá superar a subalternidade, non para de ser obxecto da fascinación: entre a subsunción subalterna na Lingua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o español, e a subsunción subalterna na Língua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o portugués. Entremedias, o horror a sermos nós sen tutela.

Non somos galegos e galegas os únicos sometidos a ese delirio de protección, a esa necesidade de renunciar a todo e entregalo todo, incluso o propio ser. A subalternidade circula polo mundo con tanta liberdade coma o Capital, montada nos seus asentos contables. Afecta a nacións enteiras, culturas e clases dominadas. A vella sabedoría popular, tan eficaz ás veces para o dominio e o control mediante a coerción simbólica, proclámao claramente: sempre houbo pobres e sempre os haberá; por tanto, mellor nos irá se aos ricos lles vai ben. Esa é a guía política da dereita e da esquerda institucional. Dá gusto saberse dependente. Cando a xeración de riqueza non precisa de capitalistas e si de traballadores e traballadoras, a idealización da subalternidade inverte a percepción da realidade. O proletariado contemporáneo, orfo de organización e incomodamente invisible para partidos e sindicatos do sistema, considérase prescindible e acredita na necesidade de cada capitalista. Os medios de produción simbólica relámbense na pintura aparente do real. Será aínda rendible o concepto marxiano de alienación? Non o podemos dicir en voz moi alta.

En Galicia temos longa experiencia no manexo hábil da subalternidade. Parecemos máis cómodos no banco de suplentes dun equipo da 2ª División B (o audiovisual español, por exemplo) que de titulares nun equipo da 1ª División, coma se a responsabilidade nos enfrontase ao abismo. Calquera podería pensar que no Medulio pereceu para sempre a caste dos valentes e só nos quedaron moléculas de rebeldía que terminaron por desaparecer no crime selectivo do fascismo franquista. A historia non nos deu a cara. Os gobernantes sempre acreditaron nesa teoría e por iso tenden á displicencia e non lles treme a man para escachizar dun golpe todas as ventaíñas que nos deu por lle ir poñendo a unha casa na que leva moito tempo instalada unha escuridade fría. A nosa laboriosidade inmemorial, pensan, faranos calar a boca, agochar o lombo, recoller os anacos case invisibles de cristais partidos e volver poñer fiestras desde o primeiro, máis pequenas por temor a que nolas volvan escachizar. Sempre Sísifo. Ás veces, ao ollarmos para a nosa lingua, para os nosos bens culturais, para o noso patrimonio natural, artístico e histórico, para o noso benestar e para todas as cousas importantes, vemos o pequeniñas que nos van quedando. Pero sempre hai quen fai o posible para que todas esas cousas non paren de crecer. Os destrutores chámanlle resistencia despectivamente. Nós, futuro.

Os nosos gobernantes e os medios que producen símbolos, pensamento e comunicación, e certas industrias culturais e xentes e organismos así polo estilo miran para nós, un pobo de bois mansos que pide amo que o conduza polo carreiro, e séntense ben porque desexan que sexamos, en todo e para todo, un curruncho irrelevante e pasivo de España. E reláxanse e viven felices con esa sensación de cumpriren unha función sagrada na historia desa unidade indivisible que anda a camiñar cara un mesmo destino no universal, que é un concepto simple que recoñezo que nunca comprendín.

Pero o masivo encanto da subalternidade ten os seus límites. E aquí, neste curruncho resignado, sabemos sobrevivir en condicións radicalmente inhabitables. E ás veces, cando a negrura dos tempos nos abafa, tamén nos dá gusto converternos nun Percival colectivo que se despega do pé que o esmaga. Sen avisar. Coma un alustre.

]]>
Violencia http://antondobao.blogaliza.org/2009/06/15/violencia/ Mon, 15 Jun 2009 19:56:25 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=431 Nun mundo levantado sobre piares de crueldade, chama a atención observar como se arman discursos de intereses ao redor de certos conceptos de violencia. O universo da competencia salvaxe, da miseria e da exclusión, da acumulación e o empobrecemento parece levarse mal coa violencia. E nós aínda lle acreditamos no conto.

A violencia vén cabo de nós, non se nos desapega, co seu alento frío debúxanos no espiñazo a cartografía do arreguizo. Unha veces escapamos ás súas poutas; outras, deixámonos conquistar pola fascinación, unhas veces épica e outras romántica, dos seus vapores. Na sociedade do simulacro, as formas máis evidentes de violencia cedéronlle terreo á representación. Esta engánchanos, introduce en nós un interese morboso, mergúllanos nas ficcións langrinas, sanguinarias. Quen non acouga ante a versión violenta da xustiza poética en ficción audiovisual? Ás veces o informativo tamén nos impulsa a ese acougo mórbido.

A violencia é a parteira da historia. Rodéanos como unha segunda pel. Ás veces parece unha garantía de supervivencia; sempre, expresa con múltiples rostros os fundamentos do sistema social e económico vixente. É o sangue da sociedade simulacro. Esta violencia múltiple, de infinitos rostros adopta formas suaves e invisibles, expresa a coerción sutil, o control baixo os avíos dunha liberdade só aparente. Quitados os momentos climáticos en forma de batallas sanguinarias e operacións bélico-policiais, a violencia da minoría poderosa contra a multitude é calada, sutil, constante, inalterable. Inxéctanos a alucinóxena aparencia de habitarmos a paz social absoluta. Mais non por iso deixa de ser violencia constitutiva e persistente, inseparable dos fundamentos do sistema, garante absoluta da propiedade, núcleo sistemático da explotación. O traballo asalariado sería imposible de non mediar unha potente violencia cotiá, disciplinaria, existencial.

A violencia repulsa, sen dúbida. Un bo obxectivo social é a súa redución á mínima expresión. Evidenciar as súas formas ocultas tamén axudará a expulsala. Mais ese obxectivo non fai parte do programa dos medios de comunicación de masas, cuxa gran preocupación é impedir que os marcos conceptuais, ideolóxicos, do sentido común se movan tanto que poidan chegar a poñer en perigo o sistema. Esa función conservadora adornarana cun teórico e hipotético respecto á liberdade de expresión e de opinión que nunca dá cristalizado. Que non se note que pola noite alguén vai ás leiras e volve mover os marcos para deixalos onde teñen que estar. Todos os medios teñen dono. As súas leccións coas violencias lexítimas e ilexítimas, reais e aparentes, instrumentais e estruturais son a miúdo moi produtivas.

Que a violencia poida ser unha arma política só é a constatación dun feito histórico. Non luxemos con isto a ética nin a estética. Que os traballadores do metal recorran a ínfimos anacos de aparente violencia para facer visibles as súas reivindicacións vitais non pode suxeitarse hipocritamente á consideración ética se non se mostra en toda a súa magnitude brutal a violencia xorda á que se enfrontan, o seu poder, o seu peso, as súas armas e o seu carácter invasivo. Aplíquese o mesmo para cada gromiño de violencia colectiva cuxa amplificación mediática contrasta grotescamente coa capacidade de ocultación da violencia contra a que se responde.

Gloria Lago exerce violencia contra a lingua galega, o cal quere dicir que intenta aplicárllela aos falantes, que, no seu patético imaxinario perturbado, somos seres cultural e socialmente incompletos, anomalías contaxiosas. Aos exterminadores non lle molesta a existencia da lingua galega nin dos seus falantes mentres non teñamos a ousadía de nos mesturar con eles. Os partidarios da extinción do galego, ou sexa, da ocultación da vergoña, exercen violencia simbólica e psicolóxica para borrar de todo escenario público unha lingua que asocian coa inferioridade social e cultural dos seus falantes. Será, daquela, comparable obxectivamente esa violencia continua co ataque que sufriu unha propiedade de Gloria Lago hai uns días? De ningunha maneira, pero é evidente que os medios de comunicación saberán manexar o caso en interese propio. O martiroloxio entra en escena. Mártires da liberdade e da tolerancia. Niso un tal Roberto Blanco Valdés é bo especialista.

Aí entran en xogo outras consideracións de determinadas manifestacións aparentemente violentas. Unha, relacionada cunha nova ética emancipadora que debera expulsar o castigo do propio universo conceptual pois é constitutivo das formas de violencia sistémicas. A outra, instrumental, porque cando un acto dana a quen se pretende defender é politicamente absurdo, inútil, propio de impulsos pouco lúcidos, contrario a toda lóxica racional. Ambas as reflexións deberan servirlles aos pouco lúcidos autores da gamberrada.

A violencia fai con nosoutros o traxecto da historia deica os nosos días. Contra o aparente, o sistema érguese en piares de violencia fundacional, estrutural e perversa, a máis xorda e eficaz, a que pretende deixarnos sen resposta, a que nos esixe interiorización e identificación coas súas causas, a que nos ata á explotación e ao control, a que nos somete. Os medios de comunicación vixían os nosos movementos. Necesitan que teñamos fe en que esta organización social e económica é pacífica e tende a proscribir toda manifestación de violencia. A nosa aspiración humana é esa, mais a realidade desmente a esperanza. Polo de agora, todo encirra a que unha lasca de violencia de abaixo arriba sufra todas as condenas. Mentres, a violencia estrutural é aceptada como virtude ao tempo que se promove a violencia horizontal nas camadas sociais inferiores para que a frustración existencial teña válvulas de escape constantes.

Crebar esa cadea ideolóxica e discursiva sería un triunfo no camiño dunha sociedade en paz, só posible sen clases enfrontadas entre si. Entrementres, cumpriría esixirlles a Gloria Lago e aos seus, sobre todo ao goberno de Galicia, que deteñan a súa violencia obsesiva contra o galego e os seus falantes.

]]>
Imaxes e folgas http://antondobao.blogaliza.org/2009/05/27/imaxes-e-folgas/ Tue, 26 May 2009 22:45:23 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=286 A imaxe acaba sempre por se repetir. Nun mundo que tende a cada pouco a perder profundidade semántica, substituída por evocación connotativa pouco precisa, a imaxe parece valer máis ca mil palabras. Valor de cambio.

Os signos deben expresar o menos posible. Ás múltiples formas que adopta o poder, algunhas ben ocultas, a claridade significativa non lles interesa. Se a comunicación fose clara e precisa, se as linguas estivesen á marxe das relacións de poder e de dominio e de explotación, talvez xa non existiría antagonismo porque as desigualdades, o dominio, o control, a explotación e a propiedade serían ecos difusos do pasado. Radiación cósmica de fondo.

Pero a comunicación segue a ser obxecto de mercado. Fetichismo da imaxe convertida en mercadoría. Suxeita, por tanto, ao capital. Subsumida a este, que dicía Marx. Producimos en cadea nesa nova factoría postindustrial en que se converteu a sociedade completa, cos seus ámbitos públicos e privados fundidos. E somos consumidores de realidade. Os medios de comunicación veñen a ser simples canles dos fluxos necesarios para que a engrenaxe de explotación, produción, mercantilización e consumo non pare de traballar.

Cando os traballadores espertan á conciencia colectiva e se chantan diante das formas de dominio vital, algo no fráxil equilibrio que caracteriza o decorado social en que se interpreta o filme das nosas existencias empeza a abanearse. Se os traballadores do metal, poñamos por caso, deciden suspender legalmente as súas actividades e reclaman o que lles pertence, arrincan a un tempo todos os mecanismos de protección do sistema, mobilízanse os anticorpos para inxectar nos cerebros e nas vísceras da maioría social as pautas ríxidas do aceptable e do inaceptable. A violencia pasa a caracterizar xusto aqueles e aquelas que a sofren a diario. Non soamente a da policía, que sempre está aí para o que a necesiten, senón a dos que ordenan que actúe a policía. Os mesmos que pagan mal, que obrigan a traballar máis do aceptable, que manteñen a precariedade como ancoraxe do seu poder e símbolo da súa práctica social, que coñecen milleiros de formas de despedimento legal e ilegal, que fachendean de relacións íntimas co poder político, que gozan amosándose opulentos nunha crise cuxa orixe non lles é allea aínda que teimen en que a pague o traballo asalariado. Ameazan coa chantaxe do peche contra a lexítima esixencia de soldos que se aproximen o que poidan, que nunca é suficiente, ao valor do producido polas mans, os cerebros e os corpos dos asalariados. E teñen sempre a coartada amable e cómplice de xornalistas, medios de comunicación, políticos profesionais, profesionais da opinión que tremen co pánico cando escoitan a palabra lume ou proclaman o dereito da cidadanía, esa entidade abstracta e quimérica nun reino de súbditos, a non se ver afectada polas molestias que os pousos dunha folga, legal, pode ir deixando polas rúas dunha cidade. Todos eses, os que van gañar as próximas eleccións europeas, pase o que pase, representados na casa común de calquera das dúas pólas matizadas do Partido da Orde. Un único modelo.

Cando os traballadores toman as rúas, tamén brilla ao lonxe a imaxe, difusa, dunha era nova. Non é o cambio de base, non; soamente, o exercicio dun dereito e a esixencia de mellores condicións de traballo. Unha esixencia indefinida —non coma os contratos— mentres o mundo non sexa transformado polas mesmas mans, os mesmos cerebros e os mesmos corpos que lle dan vida a toda caste de produción. Cando unha folga, coas súas manifestacións e formas de acción directa, manca as purísimas meniñas dos ollos da xente de orde, non é ben visto falar das causas da mobilización, de como a combaten os empresarios, das armas que posúe cada quen. Para a xente de orde, toda aspiración proletaria non debe traspasar o horizonte de posuír un traballo, ese privilexio, non importa en que condicións. Ou iso, ou o terror. Velaí a cerna anoréxica dos modelos de comunicación contemporánea. A imaxe baleirada: pobres empresarios, cuxo obxectivo de producir riqueza para a sociedade a conta do seu sacrificio persoal está posto en perigo pola forza de rudos traballadores que empregan sen pudor a violencia e a coacción. Quen vai vir a investir se damos este mal exemplo con folgas e conflitos, din os sabios. Violencia, coacción, imposición… Soa reseso este produto seriado das fábricas do discurso e do pensamento?

Se vivira Roberto Vidal Bolaño había escribir a farsa en que financeiros, empresarios, políticos profesionais e especialistas mediáticos comparten mesa, conversas preocupadas e xogos inocentes e talvez nada inocentes. De fronte, no patio de butacas, espectadores silenciosos temerosos da violenta horda proletaria. A distancia brechtiana quedou rota. Nesta farsa, o espectador sofre. A conexión entre o escenario e o patio de butacas é perversa; empezou a forxarse cando o público perdeu conciencia de si e asumiu un rol de personaxe pasivo na función.

Sempre queda a posibilidade de abandonar a función. Eis o estreito fío de papel mollado que lle dá consistencia a este mundo. Se todos os asalariados deciden simultaneamente deterse e parar de producir a palloza esborrállase. Esa é sempre unha posibilidade aberta. Os actores da farsa sábense ridículos se non hai quen manteña a función, innecesarios, inservibles. De aí a súa necesidade de extremar as relacións de subalternidade e submisión, de dominio, de explotación. Facendo que recaian certos efectos da crise financeira nas contas exiguas do mundo do traballo asalariado: en precariedade, en salario e en tempo de traballo. Mesmo reinterpretando o dereito á negociación colectiva.

Farsa negra de personaxes mesquiños. Mala literatura.

]]>