Castelao – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 Estatuto novo? http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/24/estatuto-novo/ Thu, 24 Sep 2009 18:52:35 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=530 O marco xurídico-político vixente recoñécelle a Galicia a súa condición de nacionalidade histórica. O carácter nacional de Galicia está tan fóra de discusión teórica coma o feito de o galego, e non outro idioma, ser a lingua propia. Haberá quen negue que o galego sexa a lingua propia de Galicia, ou que sexa unha lingua, e haberá quen vexa en Galicia unha entrañable e verde rexión sen entidade política. Ten que haber xente para todo. Ora, tales prexuízos só terán efecto xurídico cando se modifique a lexislación vixente. Mentres e non, o galego é a lingua propia dunha nacionalidade histórica chamada Galicia.

Mais non nos deixemos cegar pola legalidade. O Estado manexa ferramentas centralizadoras que converten en aspiracións indignas e antidemocráticas os tímidos recoñecementos formais. A periferia é unha anomalía. Non a súa existencia, que fortalece sempre a conciencia agresiva do centro, senón a súa impugnación da subalternidade. España é un proxecto nacional imposible, constantemente en crise, porque só se constrúe negando e perseguindo a diferenza e a diversidade. Criminalizándoas. O proxecto nacional español, en toda a súa amplitude política e mediática, é alérxico a toda identidade non española e a toda expresión en lingua non española. A literatura, o cinema, a música, calquera manifestación cultural que non navegue en barca de sangue e ouro será considerada irrelevante, inferior, non existirá. Cando non, abertamente hostil.

Para o pensamento nacional español, a diversidade empobrece e significa un perigo para a propia existencia. Quizais por iso é historicamente irrealizable. Hai outras nacións peninsulares que se saben diferentes, teiman en manter vivas as súas linguas e as súas culturas e en construír proxectos nacionais alternativos, aínda que non sempre sexan maioritarios. A contradición non a dá resolto España con uniformización e negación da diferenza, aínda vestida de descentralización, autonomía e respecto pola diversidade. Agudízaa.

A construción dun Estado das Autonomías en que se dilúan as diferenzas e se equipare o autogoberno das nacionalidades históricas á xestión das rexións e provincias autónomas serve para reconducir aspiracións nacionais de Galicia, Euskal Herria e Países Cataláns. Substitúese polo simulacro a posibilidade dun réxime pluralista, necesariamente republicano, de igualdade real entre as nacións española, catalá, vasca e galega. É a distancia infinita entre unha concesión de descentralización administrativa e o dereito a decidir, propio, só que fose teoricamente, dunha federación de nacións. O simulacro.

España só concibe unha soberanía, e esta reside no Congreso dos Deputados. Nin sequera no pobo español. As peripecias da reforma do Estatuto de Cataluña sacan á superficie as profundas deficiencias democráticas do réxime. O Parlamento de Cataluña, en teoría a expresión da soberanía do pobo catalán, aproba un texto estatutario co apoio de máis do 90% dos seus deputados. O texto vai ao Congreso dos Deputados e de aí sae chapodado e corrixido, é dicir, a vontade popular catalá non ten valor político. Para concluír coa farsa, o Tribunal Constitucional, non elixido, como sabemos, por sufraxio universal, terá a derradeira palabra. Un grupo de maxistrados pode desprezar, amparado na lexitimidade que o réxime lle concede, as decisións do pobo catalán mediante Parlamento e referendo e as do Congreso dos Deputados de España. En que instancia real recae a soberanía? A anomalía democrática é estridente.

Historicamente, o nacionalismo galego de esquerda —outro non hai nin é probable— está enfrontado ao réxime. Non acepta o seu marco xurídico e político por negar o pobo galego como suxeito político soberano con dereito a decidir sobre a forma de organización con España: desde a autonomía administrativa, pasando pola federación en pé de igualdade, ata a independencia. Tampouco Castelao, que nunca foi rexionalista, aceptou ningunha saída á ditadura fascista que non supuxese unha III República Federal e o recoñecemento da soberanía galega. A ruptura democrática que nunca se produciu.

Que nos últimos tempos o BNG teime na reforma estatutaria vén a romper con esa tradición histórica. Unha reforma estatutaria, mesmo nos máximos permitidos polo réxime, non conquistará dereitos para a nación galega. Como moito, un recoñecemento formalmente diferente do seu xa recoñecido carácter nacional. O custo dunha modificación insubstancial sería a automática aceptación dun marco xurídico e político que nega o dereito a decidir e mantén en réxime de subalternidade a nación galega, a súa lingua, a súa cultura e as súas posibilidades futuras. Moi caro.

Se a sentenza do Tribunal Constitucional é contraria á reforma do Estatuto de Cataluña, as xustificacións para apoiar unha reforma estatutaria e asumir o marco xurídico-político do réxime caerían a cachón nun burato negro. O nacionalismo renunciaría á potencia do seu discurso. Talvez, o indicado sería non insistir nunha reforma inconsistente, manter a as distancias, non lexitimar o réxime e forzar politicamente melloras tanto na actualización estatutaria coma no desenvolvemento de competencias. O resultado non se medirá en termos de rendemento electoral inmediato, pero si de conciencia colectiva. Conciencia nacional das necesidades e das posibilidades, único camiño para a emancipación. Que é o obxectivo, ou?

A asunción do marco xurídico e político resultante dun novo estatuto unanimemente apoiado polos grupos do Parlamento de Galicia implicaría unha reformulación histórica das forzas nacionalistas. Daquela, situaríanse á mesma distancia de Castelao que Núñez Feijóo.

]]>
Mellor non dicir nada http://antondobao.blogaliza.org/2009/08/03/mellor-non-dicir-nada/ Mon, 03 Aug 2009 17:31:04 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=494 O patrimonio histórico e artístico non se toca. O inmaterial, que é intanxible por definición, curiosamente é máis dado a ser manipulado iso que a súa resistencia á destrución é superior aínda que aparente debilidade. A ninguén se lle ocorrería impulsar unha consulta para ver de manter en pé a muralla de Lugo, a Catedral de Santiago ou a Torre de Breogán. Se a alguén con poder institucional se lle chega a ocorrer tan estrambótica idea por non saber pensar noutros asuntos ou por non dar exercido as funcións públicas para as que fora elixido, non ousaría derrubar os monumentos se por mor dalgunha enfermidade colectiva o resultado da consulta marcase unha preferencia inconveniente. Co lume é mellor non brincar. Hai asuntos que non se someten a consulta a cada pouco, que habitan máis alá dunha deriva momentánea, que pertencen a todos sen exclusión: aos que viviron no pasado, aos que viven no presente e aos que vivirán en todos os futuros. É aberrante que uns poucos decidan sobre eses asuntos. Aos gobernantes tócalles protexelos do efecto corrosivo de intereses particulares inmediatos, que nestes casos nunca son nobres.

A lingua non é patrimonio inmaterial. Se algún día chegamos a defender tal identificación, estaremos confesando unha debilidade irreversible. E non é o caso. Que hoxe algunhas voces aludan a esa condición só indica un incomprensible descoñecemento do que é unha lingua e talvez certa tendencia a considerala unha peza de museo. Outra versión do principio de distancia. Por suposto, a lingua tampouco é o ridículo resultado dunha consulta ridícula.

A consulta debera ser boicoteada. Os pais preocupados por que aos seus fillos se lles ofreza un ensino público en condicións deberan enfrontarse ao disparate dunha Consellería de chiste e negarse a participar en semellante farsa provocativa cuxo único obxectivo é retirar a lingua galega do ensino, é dicir, do futuro. Non lles chega con que a escola sexa factor de castelanización; queren fumigar uns sons que non soportan, que lles derraman a pureza dos seus oídos e unha obsesión enfermiza por ostentar distancia irredutible. Freud saberá. Os pais e os funcionarios responsables están obrigados á desafección. E cada falante consciente desta vella nación, como Castelao lle chamaba.

Despois de ridículas reviravoltas, cos resultados da consulta coñecidos, todo volve ao lugar do que arrincaba. O goberno mantén un discurso que xoga á corda no gume dunha coitela oxidada. O cubil no que se asocian ignorantes e arelantes de extinción non sabe se festexar a derrota ou chorar a resistencia. Entremedias, unha consulta de lectura confusa, indecente e sospeitosa. Tanto o goberno coma os do cubil falsamente bilingüe non pensan proseguir coa empanada de consultas. Seica non se redactarán segundo este método os futuros programas de ensino. O regreso a formas de raciocinio máis propias do pensamento mítico ca do científico queda polo de agora medrando só nas marxes lamacentas dunha vulgar lingua vernácula. Ou sexa, de pobres e escravos. Certos clubs selectos non atopan bo acomodo nas searas da ciencia.

Se é certo que uns poucos milleiros de pais desexan para os seus fillos o descoñecemento da lingua de Galicia, entón quizais sufrimos unha pandemia máis daniña ca a da gripe A. Unha enfermidade social tan grave coma se esa cantidade de persoas avogase pola aplicación da lei do Talión, pola lapidación das adúlteras, pola submisión plena da muller ao seu posuidor ou pola pena de morte. Non teño dúbida de que a dereita estaría gozosa ante a idea de consultar acerca destes extremos. Pero hai cousas que non se someten ao xuízo temporal de certos grupos de persoas maltratadas por acumulacións de prexuízos e ignorancia.

Non diremos nada. Eis a consigna. O noso desprezo colectivo é a mellor resposta a unha ocorrencia grotesca que non debemos lexitimar. O goberno de Galicia debera ter a responsabilidade e o valor suficientes para planificar e executar a política lingüística que considere apropiada aos seus principios e ao tan aludido interese xeral sen necesidade de xustificar os seus actos con ocorrencias grotescas como a absurda consulta. O mesmo vale para o Secretario Xeral de Política Lingüística, que fai parte dese goberno. Xa terán a resposta que os falantes consideremos que deben ter. Valor e proxecto. Que fagan o que desexen coa súa consulta, que é súa e nada máis que súa; que derroguen o vixente decreto —moi tímido e nada normalizador, para que nos imos enganar— e que, como lles gusta dicir, muden o marco lexislativo de referencia. Que elaboren un novo decreto, pois, e que se dispoñan a aplicalo no ensino. Ese será xustamente o momento da resposta. E igual esta resposta é polimórfica e circula coma mil cobras en varias direccións e con diferentes intensidades. Ao mellor mesmo toca recorrer a todos os tribunais, en calquera lugar do mundo, para esixir garantías de exercicio dos nosos dereitos lingüísticos e o cumprimento escrupuloso, escrupulosísimo, da lexislación que en teoría protexe eses dereitos e obriga os poderes públicos de Galicia a potenciar a utilización do galego en todos os ámbitos da vida pública, cultural e informativa. Ou sexa, en todos. Falo do Estatuto de Autonomía, da Lei de Normalización Lingüística e do Plan Xeral de Normalización. E, se queren, que lle chamen imposición. Por moito que sigan a manipular estupidamente a semántica non conseguirán mudar a verdade dos feitos.

Consolémonos. É verdade que hai alumnos que non levan ben estudar galego. Tamén os hai aos que as matemáticas, a historia ou a física lles caen coma un punteirolo nas canelas. Confiemos en que a estulticia dos gobernantes non os conduza a consultar a posibilidade de eliminar esas ou outras materias pouco amables para os estudantes. Quen sabe que resultados sairían desa consulta. Consolémonos, logo. Aínda non superamos todas as barreiras da necidade. Polo de agora, aínda andan peor por Honduras. Non se consola quen non quere. Ora, o máis perigoso de certos exemplos é a súa extraordinaria potencia infecciosa. Instantánea.

]]>
As cousas casuais e cativas da Cultura http://antondobao.blogaliza.org/2009/07/09/as-cousas-casuais-e-cativas-da-cultura/ Thu, 09 Jul 2009 11:34:18 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=465 O Conselleiro de Cultura está preocupado. Será esa humana preocupación, xenerosa sen dúbida, o que o obriga a pedir unha oportunidade para os galegos que traballan nun idioma diferente da lingua de Galicia. Pois por oportunidades que non sexa, home.

Cando o Conselleiro de Cultura fala en público, fai declaracións, responde entrevistas, a un nácelle a sensación de certo descoñecemento da rica e complexa realidade cultural de Galicia. Natural en alguén que leva tempo vivindo fóra. Pero o natural vira en preocupación se non se ven sinais de cambio ao cabo de certo tampo. Un Conselleiro de Cultura debe coñecer todos os aspectos da nosa realidade cultural e creativa, artística, literaria, audiovisual, teatral, musical, etc. E ás veces, Roberto Varela parece non darse feito con toda esa riqueza. Talvez por falta de bo asesoramento; se cadra por desinterese, cousa impensable ao se tratar dun cargo de tal transcendencia; quizais por prexuízos culturais e lingüísticos, o cal sería realmente grave.

Cando alguén observa desde fóra as manifestacións artísticas e culturais dunha comunidade tende a sometelas ao filtro dos propios prexuízos, das ideas preconcibidas arredor desa cultura e das súas manifestacións, dos lugares comúns normalmente emparentados co descoñecemento ou certos complexos de superioridade ou de inferioridade. De aí á folclorización desa cultura, a unha visión que remarca o exotismo, o pintoresco, e oculta as realidades, media só un treito microscópico. Bótenlle un ollo á película Los muertos van deprisa e verán do que falo. No caso de culturas propias de nacións subalternas, o fenómeno radicalízase. O mal ten cura, desde logo. Abonda con coñecer mellor os recantos en que fermenta esa cultura, as súas obras artísticas, os autores, os receptores, os diferentes axentes das industrias culturais, etc. Todo o que contribúe a elaborar universos simbólicos inseridos na tradición culta e na popular. Para un Conselleiro de Cultura, é tarefa obrigada.

Roberto Varela transmite sensacións de descoñecemento e de manexo torpe do lugar común. Ambas contribúen a darlle ao personaxe certo aire de inxenuidade entrañable, pura inocencia. Tamén os nenos son extraordinariamente hábiles no descoñecemento e delicadamente entrañables na fe absoluta coa que aceptan as mentiras con que seus pais procuran (inutilmente) perpetuarse no poder. Sempre é preferible pensar na inxenuidade e non na mala fe. Descoñecer a realidade ou observala a través dun veo translúcido que a deforma coma os espellos do San Froilán non é suficiente para mudar a realidade mesma. Os espellos do San Froilán son a versión autóctona dos do Callejón del Gato, que sen dúbida coñecerá perfectamente o noso Conselleiro de Cultura. Normalmente, o problema está no observador e non na realidade.

O Conselleiro de Cultura está preocupado. Fala nunha entrevista de autores que estiveron marxinados por escribir en castelán e cita a Valle-Inclán. E eu penso que alguén o está informando mal, ou que lle menten á mantenta, ou que ten por diante algún pano translúcido que lle deforma esperpenticamente a realidade. Porque non se me ocorre pensar que un Conselleiro de Cultura descoñeza a relación e a colaboración artística entre Valle-Inclán e Castelao, por exemplo, ou a admiración e o respecto que polo xenial escritor arousán comparte toda a literatura galega. Ou a normalidade coa que se relacionan escritores como Luísa Castro ou Susana Fortes coa lingua, coa literatura e cos escritores e escritoras galegas. Ou Marina Mayoral, que se incorpora tamén ao noso campo literario. Ou a relación sempre amigable e de admiración mutua entre os autores do campo literario galego e José Ángel Valente ou Carlos Oroza ou Torrente Ballester ou Camilo José Cela. Non sei en que manual se informaría o noso Conselleiro de Cultura para falar de marxinación de Valle-Inclán ou doutros escritores galegos pertencentes, por decisión propia, á literatura en lingua castelá. Outra cousa é confundir sistemas literarios. Ou acudir a aquela falsidade tan ligada ao analfabetismo cultural que empregou certo xornal para publicitar unha promoción: La mejor literatura gallega, se escribe en castellano. Pois non. Ningún dos autores arriba citados concordarían con aquela bobada usada coma arma para negar a existencia dunha literatura galega autónoma, non subalterna. Supoño que o Conselleiro de Cultura tampouco. Non sería decoroso en relación co seu cargo.

Tamén parece faltarlle algunha información ao noso Conselleiro cando se aventura a penetrar no proceloso mare magnum do audiovisual galego. Hai aí moita madeixa que debandar, e non é doado argallar ben o nobelo. Quede para outra ocasión o debate do que é ou non é audiovisual galego, de se existe ou é unha torre de fume ou de cal é a súa configuración e por que. Nalgún momento haberá que afrontalo con valor, a poder ser no propio sector audiovisual. Pero non parece propio dun Conselleiro de Cultura afirmar que non se pode discriminar unha película realizada en Galicia por galegos por estar feita en castelán. Non porque non sexa un bo desexo a ausencia de discriminación por razón de lingua (oxalá así fora), senón porque expresarse neses termos equivale a non coñecer cales foron ata hoxe os criterios para a subvención á produción audiovisual. Incluídos os anos de goberno bipartito e Consellería de Cultura dirixida polo BNG. Ora porque a información de que dispón o Conselleiro de Cultura é mala, ora porque hai algo entre os seus ollos e a realidade que lle impide vela tal como é e lla deforma. Mala cousa, en calquera dos dous casos. Confiemos en que algún funcionario lle achegue ao Conselleiro un informe detallado con todas as películas subvencionadas ata o presente, cos seus actores, directores, equipos técnicos e lingua orixinal. E nótese que o de lingua o digo en singular. Non creo que haxa no mundo un sector audiovisual con maior nivel de subalternidade ca o galego. Confiemos en que o Conselleiro de Cultura sexa quen de garantirnos a posibilidade de realizar (e de ver) cine na nosa lingua, o cal ata este mesmo día de hoxe non é posible. Estaranos marxinando alguén?

Para o Conselleiro de Cultura, a marxinación e a discriminación son furunchos que nacen pegados a certas erupcións lingüísticas e supoño que ideolóxicas. Como se na dereita e no teísmo non houbese ideoloxía. Le aconsejo que haga como yo, no se meta en política. Des que Roberto Vázquez chegou a Galicia, amosou unha enorme preocupación por aqueles e aquelas que, contra toda imposición, desexarían, e non poden, desenvolver unha obra literaria ou cinematográfica en castelán.

Ulos?

]]>