Capital – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 Á beira do baleiro http://antondobao.blogaliza.org/2010/10/15/a-beira-do-baleiro/ Fri, 15 Oct 2010 19:06:36 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=738 Os sublevados en armas en 1936 gañaban a guerra e ían impoñendo a súa orde nova. Aos que defenderon a legalidade republicana, cando non os pasearon impunemente, prendéronos, acusáronos de rebelión militar con todo o cinismo fascista, xulgáronos con celeridade e asasináronos. Os fascistas tiraron proveito dunha xustiza que se volveu dilixente e rápida. Aqueles crimes demostran que non é necesariamente máis xusta unha xustiza veloz. O dereito é sempre posterior ao poder constituínte. Aquel era fascista e católico.

Ao fascismo sempre lle agradou o imperio da lei, ampararse na propia legalidade, sempre ilexítima, para actuar contra grupos e individuos incómodos e desafectos. Mesmo o asasinato máis vil pode ser legal. O imperio da lei como máxima referencia ética e política é instrumental aos grupos dominantes e aos seus intereses de dominio. Eles marcan as regras, a propiedade como referencia universal, primeiro e superior dereito ao que se han de someter todos os outros, sexan individuais ou colectivos. O Estado de Dereito é a pantalla do parlamentarismo controlado, protección e coartada para o Capital. Que a esquerda asuma a súa defensa como horizonte político, social, económico e lexislativo é, como pouco, suicida.

En fases anteriores do movemento obreiro, os fortes lazos identitarios do proletariado e unha organización eficaz lograban, mediante loitas duras e cheas de sacrificios, introducir reformas nos aparellos lexislativos dos estados burgueses. Cada reforma significaba un paso adiante en conquistas que eran observadas como puntos sen retorno. Pasaron aqueles tempos, mudou por diferentes razóns a correlación de forzas, a composición da clase obreira tamén mudou, e o Capital iniciou unha contrarreforma global destinada a deixar sen efecto, unha a unha, todas as vellas conquistas. O proletariado, desagregado, non se dá recoñecido nestes tempos en que a fábrica é a sociedade enteira. A organización converteuse nunha utopía. O sentido de cada reforma lexislativa é a desestruturación radical, a dispersión, a redución a milleiros de identidades difusas, que compitan entre si. A submisión definitiva.

Na enxurrada contrarreformista, todo é máis descarado. Ás leis non lles importa perder a aparencia de imparcialidade e de representación neutra do ben común. O cinismo é impune. Cada reforma é unha ferida que sangra. A indecencia lexislativa e argumental do Estado español ten múltiples rostros. Das reformas laborais á Lei de Partidos. Europa, tras o asalto filonazi de Sarkozy, prepara máis reformas contra grupos conflitivos. O vello poema de Martin Niemöller ten máis vixencia ca nunca. Xitanos, romaneses, húngaros, vascos, galegos, asalariados, calquera colectividade estraña ou conflitiva debe ser excluída en beneficio do interese xeral. Sen identidade, ninguén se sente afectado polo que lles pase aos expulsados. Ao contrario. E iso que segundo os fundamentos do dereito burgués o individuo só poderá ser condenado por mor dos seus actos e non por pertencer a ningún grupo social, étnico, lingüístico, nacional ou ideolóxico.

Se a esquerda, toda a esquerda, mesmo a vergonzante socialdemocracia, non é capaz de reaccionar, de organizarse, de poñer en cuestión o que ocorre, o que se ve, o que se sente e o que permanece oculto, de interpretar os mecanismos da maquinaria social, de disolverse se é preciso para renacer como expresión certeira das clases subalternas, dos asalariados, do proletariado moderno, da multitude ou de como lle queira chamar ao suxeito histórico dunha transformación improrrogable, se non sabe desfacerse de lastres e mesmo renunciar aos cálidos salóns enmoquetados da institucionalidade capitalista, daquela quedará -xa vai quedando- vía aberta para que o novo fascismo opte a representar a totalidade do corpo social co apoio entusiasta da parte máis escura dunha multitude ambivalente. Fascismo por renuncia e abandono. Un crime imperdoable.

Mentres, en Chile, o desenterramento de 33 mineiros sepultados polo capitalismo e a empresa privada convértese nun espectáculo mediático de primeira magnitude. O novo reality show baterá marcas de audiencias e dará beneficios. O lucro ten múltiples rostros. Detrás do fulgor televisivo e da santificación de Sebastián Piñera, a humidade balorenta da pobreza e a explotación. A experiencia fría do baleiro.

]]>
Encontrar outra vez a esquerda http://antondobao.blogaliza.org/2010/06/10/669/ Thu, 10 Jun 2010 10:35:59 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=669 A crise económica é unha película de estrutura clásica: presentación, nó e desenlace. E está xa todo visto. Como toda película comercial, esíxenos submisión e pasividade. Paguemos o billete e observemos. A poder ser en silencio. O espectador mira. Máis nada. Cando a imaxe nos invade, nós xa non somos nós senón eu desconectados. A insensibilidade é analxésica.

Contan algúns vellos con memoria, esa facultade que o Capital considera superflua, que hai anos se sentían máis protexidos. Quizais porque existía outro modelo de sociedade que funcionaba como referencia alternativa. Talvez porque a fábrica xuntaba baixo os seus teitos de fume tóxico as masas proletarias, que ademais compartían habitación nos mesmos barrios, bebían nos mesmos bares, vían fútbol nos mesmos estadios e botaban os cigarros nas mesmas prazas. Aqueles proletarios dirixían as súas organizacións sindicais; o movemento obreiro traía continuidade desde a Primeira Internacional. A iniciativa histórica pertencíalles. Unha clase en si e para si, dixera o vello Marx. O conflito entre clases era ofensivo. Cada paso, un avance. Cada folga, unha conquista. Cada reforma, un triunfo. Calquera xustificación da que se apropiase o reformismo xurdía das loitas obreiras. Conquista tras conquista.

Talvez a quen máis dano lle fixo a caída material e simbólica do muro foi á socialdemocracia. A implosión do Socialismo Real, con todas as súas imperfeccións, perversións e desviacións, disipou a coartada do reformismo coma se fose unha burbulla de xabón. A mediación entre as aspiracións radicais do proletariado e as necesidades de supervivencia do Capital deixa de ter sentido no momento en que se executa o proxecto de desestruturación proletaria. Ao morrer a referencia dun modelo social alternativo desaparece parte do impulso do movemento obreiro. O Capital xa non necesita intermediarios que amortezan os efectos das loitas obreiras, porque a utopía é declarada inútil, imposible. Á socialdemocracia só lle queda unha regaña pola que observar a luz mesta e sombría dun novo día: o liberalismo como acto de fe, desde a privatización masiva á exclusión da economía dos programas de acción política. A socialdemocracia é forza de choque das contrarreformas liberais. A contrarrevolución en marcha. Empezou coa derrota de maio de 1968.

A crise é unha manifestación da podremia sistémica. O Capital leva décadas en reformas. Establece condicións novas no antagonismo social. Ao reorganizar os modelos de produción, altera a vida completa do proletariado, mesmo a súa composición de clase. O Capital rompe a fábrica, esparexe os barrios proletarios, ataca a identidade de clase. O sistema crea a ilusión de que o proletariado desaparece ou queda reducido á mínima expresión, identificado en exclusiva coa vella clase obreira industrial. Agora todos gobernan para unha fantasmal clase media. A lóxica da fragmentación impón a súa norma de ferro. A esquerda naufraga entre a deslocalización ideolóxica e política dun reformismo inútil e a incapacidade de captar as engurras da nova realidade. Se o proletariado contemporáneo non se recoñece na súa totalidade, se non posúe instrumentos eficaces, organizacións que expresen os seus desexos e proxectos colectivos, mecanismos de defensa e de conquista, o Capital amósase en toda a súa voracidade insaciable. A súa ansia de reestruturación é interminable.

Saír da crise equivale a mandarlle un golpe brutal ao proletariado contemporáneo. Disolvelo na lóxica da fragmentación e da negación. A mellor noticia para o Capital é un proletariado que non se recoñece como tal. Neste escenario, soamente cabe comezar outra vez. Recoñecer a propia identidade, acudir á conciencia das necesidades, asumir a recomposición de clase, que a engorda e lle dá máis corpo e maior intelixencia. O proletariado contemporáneo, que vai máis aló da clase obreira industrial, precisa reorganizarse en unidade, superar calquera división, combater a lóxica da fragmentación e impugnar a representación e a institucionalización como fin exclusivo de toda actividade política. A esquerda é transformadora ou non é. É instrumento do proletariado, das multitudes, ou apéndice institucional do Estado. Para non retrocedermos décadas de golpe, as clases subalternas terán que reorganizarse como clase capaz de alumar instrumentos políticos e sindicais que respondan ás necesidades e lle planten batalla ao Capital. Para resistir os seus embates, si, pero sobre todo para atacar o seu edificio impoñente pero podrecido. O campo de antagonismo é cada lugar, cada pequena loita sectorial, pero tamén o mundo enteiro. A unidade de todas as sensibilidades transformadoras e o nacemento dunha nova Internacional son condición necesaria.

Nese horizonte, o acto de refundación da esquerda que se escenificou en Compostela é unha esperanzadora noticia. Un principio, nada máis, unha miga de pluralidade e unidade desde a diversidade. Oxalá haxa capacidade de reinvención e boas novas para a organización deste proletariado que ás veces parece tan difuso. O contrario será esvaecerse, perder os contornos, deixarse morrer entre as húmidas paredes das institucións burguesas. A rúa, a fábrica social na que transcorre o tempo de produción, reprodución e consumo, será o escenario privilexiado das novas loitas. Impoñamos nós a axenda das conquistas. Segue o ceo esperando a ser asaltado. Outramente, será o fascismo quen atope a terra estercada.

]]>
O masivo encanto da subalternidade http://antondobao.blogaliza.org/2009/08/10/o-masivo-encanto-da-subalternidade/ Mon, 10 Aug 2009 10:32:05 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=500 A segunda vez que Percival saíu ao Xardín das Outas Árbores bateu con dous homes nun chao sen herba. Un estaba deitado; o outro esmagáballe a cabeza co pé. O home deitado tiña un incensario co que incensaba ao erguido. E loábao con verdadeira sinceridade e admiración. Cando Percival, inxenuo e xusticeiro, quixo liberalo, comprobou que o pé do opresor nacía da cabeza do oprimido. Eran inseparables.

O conto de Méndez Ferrín non narra a alucinación dun personaxe extraordinario, nace da realidade igual ca o pé do opresor nace da cabeza do oprimido. Ou ao revés, que tanto ten. Ao cabo, historicamente algo hai de submisión aparentemente natural na relación entre seres humanos. Talvez o que Percival experimenta é unha pulsión inserida no código xenético do ser humano, unha tendencia ancestral ao acougo na subalternidade que non abandonará nunca a nosa especie. E con todo, a pulsión liberadora do ser humano impúlsao historicamente a emanciparse, a achegarse ás estrelas da razón desapegándose da forza gravitatoria da lei natural, que turra de nós cara aos abismos animais.

Galicia, coma calquera nación subalterna, sofre patoloxías semellantes á do home da cabeza no chao que aborrece a axuda de Percival. Calquera diría que nos senta ben a subalternidade. Que lle acae ben á nosa lingua, ás nosas artes, ao noso benestar, a unha economía que aínda non nos permite a todos vivir cómoda e sarisfactoriamente, sen necesidade de buscar pan fóra da casa. Coma se sermos unha nación subalterna século tras século nos permitise apañar inmellorables cotas de progreso e de benestar. Que sería de nós se non nos gobernaran. É o argumento habitual para invalidar proxectos políticos estraños ao statu quo, alleos ao réxime e ao sistema, emancipadores. Unha necesidade de protección que expresa nidiamente unha condición colectiva máis propia de servos ca de cidadáns, esa aínda nunca uliscada. Non é que o servo non desexe ser libre, é que non concibe esa posibilidade. Non é, logo, unha cuestión xenética, por suposto que non, senón unha acumulación de impresións culturais superpostas e ben afincadas ao través da historia. E dunha base material inalterada que as determina.

Esa masiva fascinación pola subalternidade non é propia só das camadas sociais inferiores. Adora a transversalidade. Talvez soamente o ámbito da literatura resiste heroicamente o seu encanto. Por iso o atacan sistematicamente os comisionados regulares para unha Galicia subalterna en proceso de disolución no líquido nutricio español. Con saña e con teima. O prezo da resistencia é o silencio, a invisibilidade, o andel da alteridade nas librerías ou a necesidade de cavar con aixada para atopar literatura galega nas feiras do libro. É o que hai. Fóra da literatura, ese espazo case mítico, a subalternidade namora.

Na política, incapaces de dotarnos das ferramentas de verdadeiro autogoberno, parecemos condenados a traballar coma Sísifo encerrados nunha máquina de movemento continuo. Nin que nos dera pracer ser gobernadas sen pausa por quen despreza a posibilidade dunha Galicia con capacidade para decidir sobre as súas cousas; por quen sente alerxia preto da lingua que falamos e na que vivimos; por quen estraga o noso medio natural (ai, esa fermosa Galicia Terra Meiga!) en beneficio privado dos amigos; por quen socava o ensino e a sanidade públicas para favorecer o lucro coa saúde e a formación; por quen paga fachendosamente a pedagoxía da segregación; por quen, como di Miranda, prefire o ensino da relixión ao da ciencia; por quen teima obsesivamente en descapitalizarnos económica, social e politicamente e colocarnos como unha provincia, tal como Albacete ou Guadalajara, no incomparable abrazo da Madre Patria que leva séculos demostrándonos cales son os seus plans para nosoutros. O gozo da subalternidade non só abrangue a política (cando a política o é todo); inclúe a industria, a empresa, o comercio, a economía, as finanzas e as Caixiñas de Aforros, o audiovisual, o fútbol, a comunicación… eu que sei, case todo. Mesmo a lingua, o único que realmente nos permitirá superar a subalternidade, non para de ser obxecto da fascinación: entre a subsunción subalterna na Lingua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o español, e a subsunción subalterna na Língua Grande de Cultura, que é, como sabemos, o portugués. Entremedias, o horror a sermos nós sen tutela.

Non somos galegos e galegas os únicos sometidos a ese delirio de protección, a esa necesidade de renunciar a todo e entregalo todo, incluso o propio ser. A subalternidade circula polo mundo con tanta liberdade coma o Capital, montada nos seus asentos contables. Afecta a nacións enteiras, culturas e clases dominadas. A vella sabedoría popular, tan eficaz ás veces para o dominio e o control mediante a coerción simbólica, proclámao claramente: sempre houbo pobres e sempre os haberá; por tanto, mellor nos irá se aos ricos lles vai ben. Esa é a guía política da dereita e da esquerda institucional. Dá gusto saberse dependente. Cando a xeración de riqueza non precisa de capitalistas e si de traballadores e traballadoras, a idealización da subalternidade inverte a percepción da realidade. O proletariado contemporáneo, orfo de organización e incomodamente invisible para partidos e sindicatos do sistema, considérase prescindible e acredita na necesidade de cada capitalista. Os medios de produción simbólica relámbense na pintura aparente do real. Será aínda rendible o concepto marxiano de alienación? Non o podemos dicir en voz moi alta.

En Galicia temos longa experiencia no manexo hábil da subalternidade. Parecemos máis cómodos no banco de suplentes dun equipo da 2ª División B (o audiovisual español, por exemplo) que de titulares nun equipo da 1ª División, coma se a responsabilidade nos enfrontase ao abismo. Calquera podería pensar que no Medulio pereceu para sempre a caste dos valentes e só nos quedaron moléculas de rebeldía que terminaron por desaparecer no crime selectivo do fascismo franquista. A historia non nos deu a cara. Os gobernantes sempre acreditaron nesa teoría e por iso tenden á displicencia e non lles treme a man para escachizar dun golpe todas as ventaíñas que nos deu por lle ir poñendo a unha casa na que leva moito tempo instalada unha escuridade fría. A nosa laboriosidade inmemorial, pensan, faranos calar a boca, agochar o lombo, recoller os anacos case invisibles de cristais partidos e volver poñer fiestras desde o primeiro, máis pequenas por temor a que nolas volvan escachizar. Sempre Sísifo. Ás veces, ao ollarmos para a nosa lingua, para os nosos bens culturais, para o noso patrimonio natural, artístico e histórico, para o noso benestar e para todas as cousas importantes, vemos o pequeniñas que nos van quedando. Pero sempre hai quen fai o posible para que todas esas cousas non paren de crecer. Os destrutores chámanlle resistencia despectivamente. Nós, futuro.

Os nosos gobernantes e os medios que producen símbolos, pensamento e comunicación, e certas industrias culturais e xentes e organismos así polo estilo miran para nós, un pobo de bois mansos que pide amo que o conduza polo carreiro, e séntense ben porque desexan que sexamos, en todo e para todo, un curruncho irrelevante e pasivo de España. E reláxanse e viven felices con esa sensación de cumpriren unha función sagrada na historia desa unidade indivisible que anda a camiñar cara un mesmo destino no universal, que é un concepto simple que recoñezo que nunca comprendín.

Pero o masivo encanto da subalternidade ten os seus límites. E aquí, neste curruncho resignado, sabemos sobrevivir en condicións radicalmente inhabitables. E ás veces, cando a negrura dos tempos nos abafa, tamén nos dá gusto converternos nun Percival colectivo que se despega do pé que o esmaga. Sen avisar. Coma un alustre.

]]>