Cultura – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 Academia http://antondobao.blogaliza.org/2013/03/14/academia/ Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=883 Xa somos demasiado adultos. Deixemos a un lado os requintes, que en quen non posúe o talento do virtuosismo na interpretación quedan ridículos. As reviravoltas e as digresións só son interesantes se a literatura é boa. Se non hai técnica nin xenio, fan demasiado evidente o artificio, e onde o artificio se exhibe goberna o simulacro. Hoxe o simulacro volve ocupar a escena social pública. Saibamos, coa cantidade de consciencia que se nos presupón ós adultos formados, que en toda esta exhibición impúdica de cinismo, saña e mal disimulada rabia hai un histórico, alterado e elocuente axuste de contas. A tres bandas. Por moitos motivos, e non todos confesables. E hai tamén oportunidade política.

Quen dixo que as academias non viven o seu tempo? Víveno, e interveñen nel coa potencia das forzas que operan no seu interior. Nada é casual, mesmo se adopta forma de azar cósmico e conxunción entre desiguais. As guerras sempre teñen orixe material. Tamén a que culminou na Real Academia Galega co feito insólito da renuncia do seu Presidente. Guerra interna e guerra externa. Ou a guerra en diferentes frontes.

Méndez Ferrín, desde o seu uso de razón política, representa o lado inconveniente.Sempre o representou. Cando foi o mozo irado disposto a romper coa igrexa piñeirista que suprimía a dimensión política do galeguismo. Cando lle tocou enfrontarse á igrexa nacionalista desde a esquerda e o independentismo e esta xa se formaba naquilo que caracteriza toda igrexa con ansia de perdurar: todo o que cae fóra do dogma será silencio. Certo é que o silencio nunca se dá producido de todo, tan potente é a perigosa teimosía dos herexes, o seu mal exemplo. Pero toda igrexa está infundida do don santo da paciencia. A fe ofrece a seguridade de que algún día a hora exacta acaba chegando. É o dominio sobre a eternidade convertida en espazo de propiedade privada. E quen domina a eternidade escusa o movemento. A fe non coñece alteración. O obxectivo é a parousía. Xa virá o que teña que vir. Máis vale castigar herexías que alterar o abaneo rítmico do tempo.

A existencia política e literaria de Méndez Ferrín, en todas as dimensións que ocupa a súa figura, vén medrando coma unha anomalía insoportable. No político, porque nada do que acontece hoxe en Galicia, e concretamente no campo do nacionalismo, pode ser comprendido sen a súa participación. Máis aló da dimensión cuantitativa das súas apostas ó longo destas décadas da nosa historia recente. Só o feito de representar na praxe e na teoría unha outra cultura política posible para o nacionalismo e a esquerda é unha abominación de enorme magnitude, a ousadía de apuntar o imposible como horizonte de expectativas. A audacia que non coñecen certas tradicións nacionalista e galeguista. O mal exemplo.

No ámbito literario e cultural, Ferrín rompe desde os seus primeiros textos e intervencións co sentido común establecido e con aquel que combate pola hexemonía cultural, que cre conquistala durante décadas e que a sabe perdida na actualidade. Ferrín nunca caeu baixo a disciplina do nacional-realismo. A súa obra literaria proxéctase coma unha tormenta máis aló do aparente, creba lindes, asalta as portas pechadas da imaxinación e da liberdade humana ata o seu derradeiro recuncho. A súa arte aborrece modelos reaccionarios, coma aquel exposto non hai tanto tempo nunha crítica cinematográfica que acababa concluíndo na necesidade dun cine galego que exaltase certos mundos tradicionais como esencia do noso ser e desconfiase estética e politicamente do odioso progreso. A antimodernidade. E Ferrín foi, é, o máis moderno, o cal constitúe un crime de lesa galeguidade. En Galicia, o reparto de espazos culturais e de influencias constituíu durante todo este tempo a grande alianza entre o nacionalismo hexemónico e o galeguismo de matriz piñeirista. Hoxe, co eficaz cemento da extrema dereita, festexan a peza capturada en caza maior.

Hai tres anos, cando Ferrín era candidato á Presidencia da RAG, a extrema dereita recachou o cabeiro en primeiro plano.Desde diferentes medios. Poida que hoxe non haxa contubernios nin conspiracións, pero se cadra tampouco casualidades. A coincidencia de intereses convocou á simbiose entre a extrema dereita, o nacionalismo esencialista e o galeguismo de raíz piñeirista, cada un cos seus modos, os seus estilos, as súas formas tradicionais. Tratábase de arrastrar pola lama unha figura humana, pero sobre todo de abater a súa dimensión política, cultural e literaria. E de cobrar vellas débedas. E de vencer o mal exemplo. Nada interrompa o proveito das alianzas. Se o Presidente da Academia, ademais, manifesta inclinacións políticas e electorais inconvenientes, que pague a culpa. Poñamos o mapa político actual por riba desta operación, e o debuxo irase pintando el só. De todas as maneiras, se os soldados disciplinados que foron acudindo á batalla se fixesen acompañar coa comprensión da xusteza e da xustiza, antes de iniciaren o combate e mesmo durante os golpes terían que recoñecer, co respecto que sempre merece o inimigo digno, todo o que se leva feito na RAG nestes tres anos. Sería moito pedir. Xa sabemos aquilo que seica dicía Einstein verbo dos soldados e dos órganos prescindibles para facer a instrución.

A RAG ten un historial cheo de luces e de sombras. Luces moi brillantes, e algunha sombra abismal. A Academia presidida por Ferrín enfrontouse argumental e xudicialmente ao goberno galego por lexislar e actuar contra a lingua. Veremos a ver en que queda agora todo. Hai algúns anos, un Presidente da Academia era ó mesmo tempo Delegado do Goberno en Galicia cando se presentaba recurso de inconstitucionalidade contra a Lei de Normalización Lingüística. Non é posible borrar indefinidamente a Historia. Mais coas súas luces e as súas sombras, a RAG é unha das nosas institucións; talvez por iso non deixa de ter a súa gran dose de ironía tanta obsesión contra ela malamente disimulada. Tamén nesta dimensión política da relación coa Academia opera o principio de distancia que conduce, por algunha estraña pulsión antisocial, a que certa tradición nacionalista rexeite as falas que ós galegos nos serven para comunicarnos. A Academia, nese sentido, é a personificación institucional do universo idiomático que se nega, que arrepía, que non se quere nin ver. Pero ese é asunto para outro día.

Coa dimisión de Méndez Ferrín todo parece volver ó rego. A Academia saberá se lle compensa. Porque a súa historia está xa marcada para sempre. Dentro dunhas cantas xeracións seguirá posuíndo o dubidoso honor de que Méndez Ferrín non terminase o seu mandato como Presidente. O ano en que se lle dedicou o Día das Letras a Roberto Vidal Bolaño. Que boa farsa podería escribir.

Para festexar o triunfo, en tres casas grandes botan foguetes e bombas de festa. Chaman á misa de acción de grazas. Eu non penso acudir. Hai tempo que decidín non pisar igrexas. Deica outra.

 

 

* Este artigo foi publicado no xornal dixital Praza Pública

]]>
Que non teñan medo http://antondobao.blogaliza.org/2011/02/02/que-non-tenan-medo/ Wed, 02 Feb 2011 01:07:44 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=849 Que non teñan medo Miguel Bosé, Alejandro Sanz, David Bisbal e outros semellantes. Non teño ningunha intención de descargar nin unha soa das cancións polas que cobran dereitos de autor. Non serei eu quen impida que ingresen os seus diñeiros. Ora, do mesmo xeito que eu declaro publicamente que non sucumbirei ao mal gusto de impedir que se fagan máis ricos, esíxolles a eles que me comuniquen a parte dos diferentes canons que a min como autor me corresponde e que nunca vin convertida en pagamento. Que me digan quen recada o canon, como se recada, entre quen se distribúe e a que oficina podo ir cobrar a miña parte.

Tamén escusan ter medo, no tocante á miña necesidade e ao meu dereito de compartir, Gerardo Herrero e outros directores españois. Por min, poden seguir reservando toda a súa capacidade emotiva para a lei Sinde e outras meritorias accións da ministra de cultura, que, por certo, fai parte interesada do negocio. Digo negocio, si, e non arte nin cultura nin nada parecido. Poden, daquela, durmir tranquilos, azorrados á súa caixa forte. Nos meus plans non teño previsto dilapidar o meu tempo en descargar nin en compartir ningunha das súas producións cinematográficas.

Quen di Gerardo Herrero podería dicir outros, incluída a ministra, coa que o eximio director comparte cartel en máis dun par de producións. Porque precisamente na produción audiovisual española conflúen múltiples detalles que converten as posicións cavernarias de Herrero e outros, coas súas esgrevias declaracións, nun catálogo de variacións cínicas propio de quen se observa a si mesmo, fachendoso ante o espello, coma un creador privilexiado, un artista, un ser único enfrontado ao enxame indecente de seres anónimos de todas as idades, orientacións sexuais e intereses estéticos. Enfrontado por mor da Gran Causa: a exaltación do mercado como paradigma e a preponderancia do lucro privado sobre o beneficio colectivo. Ou sexa, os produtos culturais como pura mercadoría. Unha enfermiza necesidade de articular un espazo mercantil pechado. Un club de elite. O escenario social de concorrencia artística convértese en posto de mercado ao que só algúns elixidos poderán acudir para vender os seus produtos. Elixidos por rigoroso convite dispensado caprichosamente por discográficas, produtoras, distribuidoras, medios de masas… Homes de negocios, en fin. A finalidade, non se esqueza, é o lucro, o enriquecemento mediante a explotación da forza de traballo e da intelixencia colectiva.

O que en realidade está en debate non é o feito indiscutible de que o creador dun produto cultural teña dereito a vivir do seu traballo. Ao contrario. Quen defende o statu quo aposta pola expropiación da capacidade comunicativa, creativa, artística. A conversión en vulgar mercadoría do produto cultural, elaborado con materia común de propiedade social coma as linguas, as imaxes, as cores, as notas musicais, a luz e a sombra ou toda a bagaxe cultural e creativa da que bebe cada canción, cada película, cada libro. O enriquecemento duns poucos e o silencio dos máis.

É curioso que artistas chamados de esquerda sexan, por seguidismo, por medo ou por insuficiencia analítica, incapaces de comprender os mecanismos de produción e consumo cultural e as mudanzas protagonizadas teimudamente por unha multitude insubmisa. Non entender esas novas realidades equivale a non comprender os mecanismos de produción, explotación e consumo da sociedade capitalista. Talvez de aí veñen as súas reverencias incondicionais ás multinacionais e aos homes de negocios. Os artistas, cantantes, actores, directores e outros creadores enfróntanse ao usuario, que é o elo máis feble da cadea de produción e consumo, criminalízano, e para iso abéiranse a carón do home de negocios. Fanse firmes contra o acceso universal aos bens culturais e apoian os filtros que determinan o que debemos escoitar, ler e ver porque esa é a maneira de condicionar o que temos que producir. É o mercado quen determina o canon artístico. Son os seus filtros. Algo non funciona ben de todo.

Cando alguén descarga unha canción ou unha película non infrinxe ningunha lei nin está xogando ao todo gratis. Xa pagou por eses produtos. Fíxoo ao mercar o ordenador, ao pagar a factura eléctrica, ao mercar os soportes e os aparellos de gravación e reprodución, ao pagar a tarifa telefónica, etc. Paga tantas veces o usuario por un mesmo produto que parece unha indignidade que artistas, cantantes e cineastas teimen en convertelo en culpable de piratería e ladrón de traballos alleos. A obsesión destes é que todo o mundo pague varias veces polo mesmo produto, que siga pagando e nunca pare de pagar. Pagar polo uso de ollos e orellas. Pagar ata perder o sentido.

De todos os campos culturais e artísticos, o audiovisual é probablemente o máis peculiar. Cando alguén descarga unha produción audiovisual española —ou galega, se é que existe tal categoría máis aló dalgunha anomalía incómoda— toma para si unha pequena parte dun produto que xa pagou tamén cos seus impostos. Porque de aí proceden, dos impostos, as imprescindibles subvencións do Ministerio e da Consellería de Cultura ou da TVG, sen as cales probablemente non habería demasiada produción audiovisual. Se cadra, Gerardo Herrero cre ser xusto cando irado e tronante esixe que cada usuario pague repetidamente por un mesmo produto, non só mediante os seus impostos, senón de todas as outras formas imaxinables. Se cadra oculta por descoñecemento ou despiste que leva acumulados bastantes centos de miles de euros de subvencións públicas da Xunta de Galicia e da TVG para realizar un mangado de películas. Ou sexa, diñeiro público cun único destino: o lucro privado. O sistema de negocio audiovisual que defende Herrero non só asenta os seus pés de lama nun alicerce inxusto e inxustificable, senón que desde unha posición ultracapitalista despreza o valor cultural, de uso, dos produtos audiovisuais, de todos, ao tempo que se fundamenta nunha práctica indigna: o diñeiro público como xerador non de riqueza social e cultural, senón de lucro privado. O espolio reiterado como norma.

Eu non teño intención de descargar nin unha soa das producións de Gerardo Herrero realizadas grazas ás subvencións da Xunta e a TVG, pero se tivese un momento de fraqueza faría uso do meu dereito a desfrutar —permítaseme o eufemismo— dun produto financiado co diñeiro de todos. E de compartilo, por suposto. Outramente, se o diñeiro procedente dos impostos só serve para o negocio privado, para lucro dos homes de negocios, entón será preferible dedicalo á educación e á sanidade.

]]>
Non sei que dicir http://antondobao.blogaliza.org/2010/11/29/non-sei-que-dicir/ Mon, 29 Nov 2010 13:31:36 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=822 Podía, como tiña pensado, darlle voz a un personaxe canso ao que cada vez que escoita a palabra España se lle vén á porta dos dentes algún substantivo duro convertido en interxección. Ou que lembra, sen parar de roer nunha indignación bíblica, a custosa viaxe do líder do Partido da Orde Eclesiástica, as súas preocupacións polo anticlericalismo ou a súa xenerosa desculpa do condón cando algún pai de familia acode, para desestresar, aos servizos dunha prostituta. Outro dos tradicionais cometidos especificamente femininos.

Podía, como tiña concibido, pasear máis veigas cheas de toxos e carpazas e colocar fronte ao espello dos seus anos un ser humano, home ou muller, acugulado de frustracións. As batallas perdidas por incomparecencia, os regos ermos de desexos e soños que nin acudiron por utópicos, as múltiples existencias posibles diferidas á promesa doutra vida tras a vida noutra terra de fume, a descendencia distanciada, a pobreza, o salario. E unha teimuda negativa a sentir culpa pola súa responsabilidade na pobreza da humanidade, na crise e en todas esas desgrazas das que falan as radios, as televisións e os xornais. Se o seu egoísmo non o obrigara a gozar dunha pensión para ir sobrevivindo todo sería diferente. Para que os mercados, de psicoloxía feble, perdan a súa dolorida desconfianza, haberá que guindarse polo balcón, aproveitando que a varanda está roída polo óxido, e deixarse ir morrendo na caída á rúa seca.

Podía pensar que un asalariado perde a condición de cidadán, ou sexa, de consumidor, cando adquire a de xubilado. E esa é unha carga demasiado pesada para a lixeireza dos beneficios das empresas. De cada empresa. Das grandes, das pequenas e das medianas. Das transnacionais, das multinacionais e das nacionais. Galegas incluídas.

Podía mesmo facer un poema pola dignidade ou lembrar que a renuncia a uns Premios (antes Nacionais) da Cultura ignorados primeiro e recluídos despois ao rocho da subalternidade nada ten que ver co respecto ás regras do xogo. Ou é xustamente unha manifestación de respecto polas regras do xogo. Ou tanto ten, porque un escritor é libre de participar ou non nun simulacro ao que é convidado como obxecto decorativo de lexitimación. Podía lembrar que calquera que manifeste unha posición publicamente está sometido por forza á crítica. Podía lembrarlle, logo, a Freixanes que a RAG, institución á que el pertence, rexeitou participar no xurado dos Premios da Subalternidade e por boca do seu Presidente considerou publicamente que estes naceron mortos. Porque talvez as regras do xogo foron rotas polos actuais gobernantes. En ámbitos que para algúns de nós non son accesorios, senón pura supervivencia, ou sexa, futuro. E podía tamén dicir que gañar unhas eleccións non o lexitima todo. E que é un moderado consenso de mínimos, nada máis ca iso, o que defende Agustín Fernández Paz co seu xesto. E, sobre todo, que un ten dereito a rexeitar un premio e xa está.

Podía pensar, e dicir, que a lingua está en poxa pública. E que o primeiro sinal da derrota, ou sexa, da renuncia a ela, é que os seus usuarios nos desculpemos por existir e por querer vivir con ela, coa lingua que nos é propia, esa aspiración tan cruelmente humana.

Podía.

Pero hai tantas cousas das que falar que xa non sei que dicir.

]]>
É a nosa anomalía http://antondobao.blogaliza.org/2010/07/29/e-a-nosa-anomalia/ Thu, 29 Jul 2010 12:07:03 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=704 Foron 25 anos o 25 de xullo. Con ela e o seu paso atravesado polas engurras temporais fomos crecendo; fixémonos adultos, pasamos como todo ser humano por alegrías, tristezas, euforias e derrotas. Por veces púxosenos desagradable e distante; noutras ocasións, soubo ser próxima e amable. Nunca deu sido como desexamos. Pero estivo sempre aí. É moza, talvez inexperta, pero parece levar toda a vida entre nós. Ten defectos, pero é a única que temos. Non hai outra.

A TVG non é Telegaita. Ás veces, o desprezo agocha unha complexa necesidade de distancia, de non sermos identificados co que somos. Nada novo neste país de contrastes entre o ser e o esvaecemento. Se viramos arredor do menú das televisións que nos invaden as casas e a vida, afogaremos nun mar de alleamento tan atoldado que impide a visión máis aló dos seus reflexos. As dúas canles da TVG son minúsculas illas de lingua galega no océano dunha abusiva supremacía española que tamén se basea en piares autóctonos, coma esas canles concedidas por Fraga Iribarne uns minutos antes de abandonar o goberno. Pero entre tanto baleiro intelectual, tanto folclore faralaes, tanto touro, peineta e copla, tanta saturación de decibelios, tanto significante sen significado, tanta amálgama de nacionalismo visceral e esencialista español, tanta emoción a enxurradas, tanta entrega gozosa ao mando dos mercados, tanto negocio con vidas exemplares, tanto universo simbólico degradante e alienante, só a TVG parece merecer o desprezo displicente. O complexo do colonizado esixe a pose impostada dun distanciamento fachendoso. Que non vaian pensar que somos coma eses pailáns. A lingua sabe ben como operan as múltiples manifestacións do principio de distancia.

A TVG leva vividos 25 anos. Un cuarto de século das nosas vidas sendo o único medio audiovisual monolingüe en galego na era da comunicación masiva. A institucionalización da anomalía. Esa condición de singularidade monolingüe debería esixir a defensa radical da súa existencia, do seu desenvolvemento, do seu futuro, da súa liberdade. É a nosa anomalía. E nin así. Un cuarto de século a esquivar os múltiples proxectos de desestruturación, de entrega ao privado, de desnaturalización, de uniformización aínda que sexa camuflada. Son incansables. Ao outro día do 25 de xullo, esa cacharela de intelixencia total, editor dun xornal español con sede na Coruña, advirte aos seus devotos lectores do gasto absurdo que en tempos de crise significan as televisións públicas. A corporación que o posúe leva vinte e cinco anos expropiándolle a vida e o diñeiro á televisión pública de Galicia, día tras día, coas mellores artes dun grupo mafioso que esixe coa arma enriba da mesa o que un día decidiu que lle correspondía por razón da forza.

Vinte e cinco anos despois, o Parlamento de Galicia debate o futuro da CRTVG. Está ben. Ao mellor é o momento de que os tres partidos parlamentarios pensen o seu modelo de medios públicos e o expoñan detalladamente. Non sería mala cousa que ao mesmo tempo abandonasen a estraña idea de que a TVG é soamente un instrumento para a información, que a única preocupación que nos pode mover vén integrada nese sintagma tan baleiro coma tautolóxico da manipulación informativa. Porque os nosos medios públicos son moitísimo máis. Posúen dúas dimensións que calquera modificación lexislativa deberá ter necesariamente en conta. Por unha banda, son o máis poderoso instrumento de normalización lingüística e cultural de Galicia. Nas pantallas da TVG a lingua galega funciona como un idioma plenamente normalizado, como unha variedade lingüística viva en todas as situacións comunicativas e de uso común a todos os falantes, independentemente da súa procedencia social e xeográfica. Do outro lado, a TVG ten enorme responsabilidade na elaboración de universos simbólicos que nos identifiquen como un nós-outros ante nós mesmos e ante o mundo. Na súa programación, da que deberan desaparecer certas visións pintorescas dun ser galego que se abanea entre a idiotez, a incultura e o narcotráfico, se nos fiamos polos retratos comunitarios de certas series de ficción ou certos filmes. Tamén, precisamente, noutras responsabilidades sociais e culturais, como a de contribuír á construción dunha industria audiovisual que necesita novos rumbos se Galicia quere posuír unha expresión propia, diferente, de calidade, na súa lingua.

Se os grupos parlamentarios se comprometen ben co futuro dos nosos medios públicos saberán fortalecer estes dous aspectos. Sería bo que o debate pisase estes terreos e arrombase vellos tópicos relativos ao mundo do xornalismo, que segue a considerarse o centro de todo proxecto comunicativo cando non é máis ca un accesorio periférico moi necesitado de actualización e compromiso.

Porque a TVG segue a ser imprescindible. Máis ca nunca.

Lémonos outra volta en setembro. Deica aló, felices e merecidas vacacións.

]]>
Anomalía http://antondobao.blogaliza.org/2010/01/25/anomalias-felices/ Mon, 25 Jan 2010 20:27:19 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=597 X. L. Méndez Ferrín chegou á Rúa Tabernas e pousou na Cadeira da Presidencia da Real Academia Galega. O camiño non é que o tivese despexado de todo; apenas dous ou tres atrancos tirando a cativos viñeron a darlle un pouco de aire a unha elección que en realidade non tiña por que saír das paredes da sede académica. Todo ten os seus significados; tamén os silencios, os barullos e as faces circunstanciais. Que algunhas obsesións persoais acomodadas ao carón de certas empresas mediáticas pretendesen capitalizar un debate que non lles correspondía e rebozalo en prexuízos sectarios e mala fe interesada non é máis ca un transparente sinal da potencia irredutible da figura do novo Presidente. Algúns teimudos sofistas aínda cospen a súa telexénica rabexa despois da elección. Ao non prender en palla seca o exemplo das súas sensatas advertencias, incorren, con destreza tan cativeira como elevada é a súa impericia cultural, en terreos para eles descoñecidos de ficción literaria. A deles non comprendeu aínda o concepto de verosimilitude nin de destreza técnica. Certos demócratas levan décadas confundidos na relixión totalizadora da seita. Viron a luz e non queren desprenderse do seu fulgor.

Poida que Ferrín como Presidente da Academia sexa unha anomalía. No mundo gris e seco que para o ser humano tece o fascinante sistema de explotación e control de pensamento e instinto, cada anomalía é unha luz que irradia enerxía nova por todas as súas partículas. Incómoda para a materia escura que nos fai mutar en seres amálgama: produtor-consumidor-mercadoría. Tamén a lingua galega é unha anomalía rugosa no liso papel de celofán que excita certas glándulas inferiores e cega de delirio as organizacións mentais dos individuos chamados a santificar as nosas derrotas. Ás veces, cando volven á casa despois de duras xornadas nas que cristalizan en todo o seu esplendor os filantrópicos proxectos que aluman as súas plumas, recitan angustiosas pregarias como epílogo das súas oracións piadosas: por que non somos coma a xente simple ou por que a xente non é tan simple coma nós? Por que nos impuxeches, ou destino, ao noso carón unha lingua de toxos e de silvas para que nos incomode o espírito con tal insistencia e nos faga cheirar a estrume? Teñen o estigma material da cursilería no ADN.

A lingua galega é, aquí e agora, na lisura dun tempo sometido aos espantados e dun espazo inclinado ao baleiro, a anomalía paradigmática. A Academia é unha anomalía institucional nunha nación (con perdón) entregada voluptuosamente á subalternidade. Ferrín é unha anomalía intelectual, humana e literaria no universo unimensional adorado por estes sacerdotes que impoñen penitencia e castigo por transgresión flagrante ou sintomática do pensamento cero. A anomalía é o que nos define. Marabillosa e liberadora anomalía.

A gran noticia destes días achégalle unha luz enerxética ao patio de sombras no que teiman en zarrapechar a lingua, a cultura e Galicia enteira. O escritor máis rico da nosa extraordinaria e fachendosa literatura é Presidente anómalo da anómala Academia dunha lingua anómala. E aquí continuamos. Case non lles queda mecha da que tirar!

 

]]>
Paixón totalitaria http://antondobao.blogaliza.org/2009/12/15/paixon-totalitaria/ Mon, 14 Dec 2009 22:54:25 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=577 O sábado pasado, a Real Academia Galega, a entidade responsable de fixar a norma da lingua galega, acolleu a Manuel Rivas no seu foro. A Academia de Curros e de Murguía —por moito que certo sector do nacionalismo oficial a aborreza— incluíu entre os seus membros un extraordinario escritor, proseguindo coa tarefa de alimentarse cos nosos mellores talentos literarios. Unha angueira ata non hai moitos anos estritamente prohibida. Rivas achega, ademais, o seu compromiso cívico. É amplamente compartida a satisfacción ao vermos que a RAG se vai reconstruíndo aos poucos como unha entidade soberana. A lingua e as expresións culturais que a manexan, fundamentalmente a literatura, son os nosos espazos soberanos, independentes, ceibes. Non é estraño que tanto a Academia, se segue esta dirección, coma a literatura e a lingua sufran agresións nacidas de certas disfuncións do córtex prefrontal dalgúns mamíferos que viñeron a pousar os pés na terra por vía de creación.  Que a RAG supere en poucos anos unha longa etapa de inanición, climatericamente admirada por algún rico editor de xornal decimonónico e non poucos dos seus caseiros, é síntoma de que a pesar dos ventos desfavorables entre nós sempre hai quen quere tamén navegar. A nación non é esencial senón unha construción humana de vontades colectivas. Ou sexa, posibilidade, sen máis. Que nos perdoen o pecado.

Estes días fálase de X. L. Méndez Ferrín como probable candidato a presidir a RAG. Máis palla seca para o lume do aborrecemento que lles entra ao fato de oficiais de varias bandas. Adiantouse en reacción un dos mestres da censura e a manipulación, como moi ben sabemos el e mais eu e algunhas outras persoas. E é alí, no recanto de acolá, onde trousa co pouco pudor que adoitan exhibir os ignorantes nas proximidades dos foros académicos. Ese papel co que se labran as actas dunha realidade creada antes de ser, duro coma unha lousa, envolve as preocupacións de tan arrebatado servo. Ao mellor, porque ninguén lle consultou ao seu patrón quen debe presidir a RAG. Igual porque neses ámbitos de soberanía —Academia, lingua, literatura, cultura— as súas homilías disólvense como faramuxas de cinsa no aire. E non por non seren estridentes e groseiras, que o son e ben, senón por ser o seu peso tan virtual coma a realidade que teiman, obtusos, en crear. Ao redactor, e supoñemos que ao seu patrón, dóelle a posibilidade de que Méndez Ferrín sexa o Presidente da RAG. Un indicio claro do acertada que sería tal elección. Tanto lle proe, que lle recomenda á superflua institución que seleccione mellor. Dígocho eu.

—A estupidez deste Luis Ventoso é digna dunha boa gargallada —dicíame a miña amiga Estrela, co dedo indicador marcando na tinta sucia do xornal. Tomabamos café na terraza dun bar de Compostela.

—E non será unha advertencia? Xa me entendes, esa maneira de actuar que ten a mafia e que tan querida lles é a estes —dixen eu para min, case, coma se reflexionase sobre o couso ese con forma de artigo xornalístico.

—Non, ho, non! Mira para aquí: “imaginación inabarcable, memoria wikipédica, elegante prosa de alta precisión”. Non o ves? Di cousas así de Borges. É que o rapaz é fato e xa está.

Estrela petaba co dediño no texto maxistral sen dar abandonado un sorriso algo cínico. E eu ía comprendendo as múltiples faces do asunto. Os fatos tamén advirten. De golpe, a miña amiga botou man ao seu abrigo de pano, colocouno por riba dos ombreiros e apertou forte a bufanda de listas ao redor do pescozo.

—Vamos para dentro, que xa está aí o frío siberiano.´

]]>
Piratas e pirañas http://antondobao.blogaliza.org/2009/12/03/piratas-e-piranas/ Thu, 03 Dec 2009 10:10:47 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=574

Seica os artistas españois están dispostos ao que faga falta para terminar coa piratería. Como nos ataca aínda aos galegos a sombra deformada do Alakrana, cando escoitei a noticia pola mañá cediño na radio, pensei que os comprometidos e sufridos proletarios da arte se ofrecían ao esquerdista goberno de España para que os pesqueiros que vaian coller peixe polo mundo adiante leven embarcados músicos de talento en vez de homes armados. Sempre se dixo que a música amansa as feras. Ora, se un se deixa levar pola maldade filoxenética que se manifesta virulenta antes do almorzo e reconstrúe vellas imaxes infantís non evitará imaxinar malvados piratas somalís atados a cadeiras mentres sofren tortura obrigados a escoitar o repertorio completo dos artistas embarcados. Ao vivo.

Pero as aparencias enganan, e as percepcións; ao pouco, soubemos que os 2.500 artistas que se indignan coa piratería (canto artista ten España!) interpretaban un popurrí no que incluían os negros que venden discos enriba das mantas e sobre todo os diabólicos seres humanos de toda idade que despois de pagar canons, impostos e conexións de banda inmensa comparten cos amigos produtos elaborados con materia prima pola que ninguén paga canon de ningunha clase. Polo (ab)uso das palabras, de rimas ridículas e de notas musicais ninguén lle paga dereitos de autoría á sociedade. E esa actividade xera lucro, non a descarga de música, que, por certo, non está prohibida por ningunha lei. Disparan contra as descargas ilegais, pero non hai tal ilegalidade. Tan concienciados artistas manifestáronse, non podía ser doutra maneira, escoltados por propietarios da industria discográfica. Esíxenlle ao Goberno español medidas valentes e ousadas, como o ilegal (ese si!) corte de comunicacións de quen descargue unha canción. Valentes e comprometidos ata as últimas consecuencias. Nunca lles faltou afouteza.

Ser serán artistas, pero confúndeno todo. Ou non. Non comprenden o desenvolvemento das forzas produtivas nin das novas modalidades de intercambio non lucrativo. Como aínda poñéndolle cancelas ao mar a auga corre o mesmo, ningunha das valentes medidas que esixe este fato de reaccionarios deterá un proceso que está a transformar as relacións entre creadores e usuarios de cultura, os conceptos de valor de uso e valor de cambio e quen sabe se as propias relacións de produción, o mercado e o sistema. Se un fabricante de mobles non pode impedirme que lles deixe aos meus amigos sentar na cadeira que merquei, tampouco o van poder facer outros empresarios, por moito que pertenzan ao difuso mercado da cultura e o préstamo se multiplique por milleiros de persoas. Para estes artistas e empresarios, a cultura é mercado cando hai que consumila e cultura só cando hai que subvencionala.

Sexa como for, talvez algo de boa idea haxa nas propostas de Alejandro Sanz, Álvaro Urquijo, Ana Belén, Ana Torroja, Dani Martín, Loquillo, Pereza, Aute, Malú, La Oreja de Van Gog (estes non pagan canon nin dereitos de autor por desacreditar o nome do artista), Estopa, Manolo García, Antonio Carmona, Calamaro, Tamara, Conchita, Chenoa, David de María, Bunbury, Rosario e así deica dous mil e pico de artistas de primeira liña. A min non me van pillar nunha desas, pero o Goberno de España debería pensar na posibilidade de lle cortar a conexión a quen descargue algunha canción destes artistas.

Porque xa fai falta ter mal gusto.

]]>
Vampiros http://antondobao.blogaliza.org/2009/10/16/vampiros/ Thu, 15 Oct 2009 22:39:30 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=546 Estes non son como os describe a literatura, desde Brahm Stoker ata as últimas reencarnacións de Guillermo del Toro e Chuck Hogan, nin tampouco como nolos ensina o cinema ou as series de televisión. Nin teñen a grandeza tráxica do Drácula de Coppola nin a bondade imposible de Bill Compton na serie True Blood. Beben máis do ridículo aristócrata que arrastraba a súa decrepitude fronte á vitalidade proletaria de Joe D’Alessandro (Little Joe never once gave it away) á procura de virxes imposibles no delirio underground de Paul Morrissey.

Nada hai nos vampiros posmodernos hispanos da dignidade tráxica nin da rebeldía daqueles que, asumindo a súa condición, nunca aceptarán —son case inmortais— a submisión a un ser humano constrinxido pola túnica opresiva da convención social, moral e relixiosa. Os habitantes da noite recorreron á escuridade para esculpir os seus retratos máis vívidos. Algo teñen os vellos vampiros que nos atrae con máis forza ca o terror das súas chuchadas na carótide, na xugular ou na femoral. Representan a porta entornada ante o descoñecido, o prohibido. Os lindes da humanidade. Entre a transgresión e a traxedia eterna. O vampiro posmoderno, porén, non pasa da farsa. Carece de atributos atractivos. É máis real que literario ou cinematográfico. Devorou con desprezo a ficción e a súa potencia catártica e liberadora e vulgarizou a realidade ao convertela nun cálculo de beneficios e intereses de camiño programado.

A tópica literaria non lle é aplicable ao vampiro posmoderno. Este non foxe do sol; témelle á noite, desexa obsesivamente ser visto, admirado, sinalado e seguido en plena luz do día. Non tanto por necesidade de transformar vítimas novas como por pura fachenda. Tampouco dá representado o mito da eterna mocidade; se hai algo que aborrece con rabia non disimulada é a mocidade, a dos demais e a propia, pois sempre tende a relacionala cunha vella condición que desexa eliminada por sempre. O seu desexo é superar a madurez, tender á vellez prematura. Non foxe dos crucifixos: adóraos. O incenso é, despois do ouro, o seu vicio maior, unha atracción irresistible, droga pura. O vampiro posmoderno hispano non se alimenta do sangue de ningún mortal desprezable; na súa disparatada fachenda, considérase autosuficiente en termos absolutos.

Soamente unha ligazón vírica une estas razas diferentes de vampiros. Unha infección incurable. A conversión, moi acelerada, maniféstase no vampiro hispano da noite para a mañá, sen que ninguén se decate do proceso de desaparición do antigo ser e de nacemento da nova entidade. A infección, transmitida por medio dalgún contaxio moi superficial, telepático, online ou bancario, non ten antídoto. Desde que sucede, non hai volta atrás. Calquera pode ser vítima potencial, pois o virus está no ambiente, ocupa todas as regañas sociais públicas e privadas, penetra polos poros da pel para singrar arterias e facer morada no corazón e no cerebro. Mais son os espazos pechados balorentos dos medios de produción simbólica o hábitat preferido para o contaxio: radios, televisións, xornais, sitios así. Aparentemente asépticos, ofrecen feblezas de seguridade que lle permiten ao virus manexarse a pracer na procura dos corpos con menor capacidade de resposta inmunitaria. Por iso degora corazóns e cerebros que, máis aló das aparencias, nunca executaron grande actividade prolongada. Instálase cómodo nas áreas en que se concentra a capacidade de obedecer. Nos máis dos casos, os afectados sofren transformacións radicais. Verbigracia, que diría Pardo das Pontes, os efectos irreversibles salientan en descoidados militantes revolucionarios e transfórmaos en vampíricos liberais de extrema dereita preocupados pola boa memoria do franquismo, que, como non paran de repetir como neoautómatas, librou os nosos avós, pais e irmáns da demoníaca España que a ilexítima República proxectaba. Pero ese é só un dos síntomas. Antes da infección, paseaban con displicencia dogmática polas beiras fosilizadas en interpretacións estrambóticas da esquerda revolucionaria, nada debedoras do pensamento do vello Marx. A súa aversión ao raciocinio, caldo de cultivo ideal para o virus, acompáñaos desde os seus anos mozos.

Como quedou dito, nada de cruces, nin sol, nin auga bieita, nin allos, nin estacas no corazón, nin balas de prata, nin decapitación. Non valen vellos remedios contra o vampiro posmoderno hispano. En realidade, a mellor arma para combater a súa influenza, máis molesta que letal, é a palabra maldita, todas aquelas palabras prohibidas aínda hoxe: nacionalismo, separatismo, soberanismo, normalización, revolución, esquerda, comunismo, lingua. Eses son, para eles, crimes de lesa patria, suficientes para a anulación do reo culpable de cometelos. Aínda que sexa, mediante a conversión á fe invencible.

Hai razas diversas, aínda que todas seguen idénticas pautas e só amosan mínimas diferenzas motivadas polo lugar de procedencia. Albiac, Savater, Bueno, Cancio, Alfaya, Arias, Blanco-Valdés, Jiménez Losantos, Tamames ou Pío Moa son soamente algúns dos especimes máis pintorescos.

Unha España roxa e rota sería o antídoto perfecto para tan molesto virus.

]]>
As actas máis escuras http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/11/as-actas-mais-escuras/ Thu, 10 Sep 2009 23:18:02 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=514 Roberto Vidal Bolaño morreu un 11 de setembro de hai sete anos. Desde aquela, a súa figura, alta e poderosa, veu seguindo vieiros semellantes aos que transitara o ser humano que dedicou ao teatro a parte máis importante da súa vida con toda a intensidade da que era capaz, que foi moitísima. A escribilo, a facelo, a dirixilo e a articulalo como un esteo irrenunciable do noso desenvolvemento cultural e, como non, nacional. En lingua galega.

Posiblemente para que celebremos o cabodano de Roberto, algo nos vai alimentando coa sospeita de que un dos seus textos, As actas escuras, vai seguir sobrevivindo nese non-espazo que habitan algunhas das mellores obras da dramaturxia universal: literatura editada, para goce dos lectores, e fantasmal peza non representada, para tristeza dos espectadores e vergoña de quen a confina no limbo ou, simplemente, non a recoñece.

Que tras un cambio de goberno haxa renovación de cargos na administración é algo que de tan visto xa se nos fixo normal. Que a dirección do Centro Dramático Galego non sexa, neste sentido, diferente á da CRTVG, por exemplo, ou a outros cargos públicos de designación directa non debería chamarnos a atención nin convidarnos a pensar que estamos ante postos técnicos e non partidarios. Os cambios de goberno teñen estas cousas, incómodas para os afectados pero irrelevantes para a xente común.

Non teño unha idea moi precisa do labor da última directora do CDG. As xentes que traballan no teatro galego, que coñecen os seus problemas e as súas virtudes e os viven coa naturalidade coa que se respira teñen mellor coñecemento para avaliar o seu traballo. Pero non sería xusto esquecer que o seu mandato comezou coa suspensión, talvez arbitraria, dalgún proxecto que a súa antecesora tiña comprometido. O bo actor e director galego Miquel Ínsua podería contar a historia de Medos, a peza de S. Berkoff que Ánxeles Cuña, ou sexa, o Centro Dramático Galego, lle encargara adaptar e dirixir. Talvez hoxe non se lembra o que ocorreu, pero hai certa inexactitude na afirmación de que se respectou a programación existente e mais a pactada cando Cristina Domínguez substituíu a Ánxeles Cuña. Mais o pasado non xustifica as falcatruadas do presente, aínda que para algúns tenda a predicilas.

É difícil saber se a posible suspensión d’As actas escuras, unha maxistral trama de investigación arredor do que agocha o sartego do Apóstolo, responde a un acto de censura ou a unha simple casualidade. Entre as dúas, a segunda posibilidade sería a máis grave. Censurar, ao cabo, implica coñecer e manexar causas subxectivas que xustifiquen o acto repugnante. Que Roberto Varela e Juan Carlos Fasero actuasen a finais da primeira década do século XXI como censores dun texto incómodo de Roberto Vidal Bolaño sería grave, non é preciso dicir por que, mais demostraría un coñecemento aproximado da obra dun dos principais dramaturgos europeos do último cuarto do século pasado. Lóxico nas dúas persoas encargadas de manexar a política cultural dunha nación. Ora, se a suspensión é un accidente administrativo ou a reacción submisa a unha advertencia externa, que tamén é posible, entón estariamos ante unha situación terrible derivada do descoñecemento do dramaturgo e da súa obra, cando non dun estrondoso menosprezo. Ou dunha displicente desconsideración nacida non tanto no descoñecemento coma en delirantes prexuízos a respecto da lingua literaria de Roberto e da capacidade cultural e creativa da comunidade á que conscientemente pertenceu e pertencerá por sempre. Non é gratuíto o temor. O noso Conselleiro de Cultura non aforra en esforzos para demostrarse especialista en ignorar e en prexulgar todo o relacionado coa cultura de expresión en lingua galega e en elevar ao rango de modelo normativo as manifestacións culturais noutro idioma. Cultura A e cultura B, ou a inauguración fachendosa dunha política cultural diglósica. Véxase, se non, a súa fascinación ridícula coa subalternidade audiovisual en Venecia.

Sexa por desconsideración da obra literaria de Vidal Bolaño, por algunha recomendación ou aviso exterior ou ben por simple censura, a posible suspensión da montaxe d’As actas escuras actualiza as coñecidas palabras de Marx no seu 18 Brumario de Luís Bonaparte. Agora non habería xa lugar para o drama. Nesta repetición histórica reinaría a farsa. Unha farsa á que Roberto non pararía de lle tirar proveito creativo, coa mesma xenialidade coa que sabía aproximarse a todos os asuntos humanos que lle importaban. Aquí hai material abondo en tramas, escenarios e, sobre todo, en personaxes irrepetibles.

Mentres, continuaremos a confiar en que algún día os bos espectadores de teatro poidan gozar desta magnífica peza de Roberto Vidal Bolaño ben dirixida e ben interpretada por algúns dos excelentes actores que hai en Galicia.

Galicia, 11 de setembro de 2009

]]>
Piñeirismo esvaecido http://antondobao.blogaliza.org/2009/07/16/pineirismo-esvaecido/ Thu, 16 Jul 2009 11:30:22 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=475 Non sei se co pesar e contra as intencións de alguén. Probablemente nin iso. No espectáculo da política como profesión, tan afastada á mantenta da realidade material que nos configura e nos condiciona, os actores senten moi a miúdo de máis a necesidade de gardar certas formas. Talvez porque pensan que un terremoto informativo ou un debate non moi produtivo electoralmente non son un bo mollo para o caldo que están cociñando. Se cadra, unicamente porque os seus asesores de imaxe tenden a ser moi conservadores: o que non vai producir réditos inmediatos, deixalo estar.

Non sei se Núñez Feijóo ten asesor de imaxe. É probable que non. En tempos de crise e de coches sen blindar, non hai que tirar cos cartos nun asesor que recomende simplezas obvias que o Presidente ha de ter claras. Se é que o ten, conservador non é. Máis ben arrisca toda a partida a un único naipe. E mais a partida é longa; calquera movemento en falso pode guindar á varredura o traballo e as arelas de catro anos.

O escaso goberno de Núñez Feijóo ofrece elementos para a análise xornalística, de opinión e partidaria. Aló cada quen cos seus choios. Como eu non son xornalista nin opino para ningunha publicación periódica, aínda que procuro sempre tomar partido, non repetirei os lugares comúns de certas análises políticas. Arriscarei tanto coma os asesores de Feijóo; eu teño menos que perder. Para algo estamos no ano dedicado a Ramón Piñeiro.

Arrisquemos cunha sentenza: coa dereita que ocupa os despachos desta concesión administrativa chamada Autonomía, o piñeirismo está morto. Morto. Politicamente irrelevante. E talvez a obra de Ramón Piñeiro, disolta no tempo coa simpleza coa que se desfai unha cullerada de azucre nun vaso de auga quente.

A Autonomía conseguiu manter viva a ilusión de que a obra material e inmaterial de Ramón Piñeiro fora tan importante que propiciara a instalación dun sentido común identitario nas elites políticas de Galicia, independentemente dos partidos aos que se adscribiran, desde os sectores máis galeguistas (pensemos en Realidade Galega ou en personaxes como Sixto Seco ou o propio Fernández Albor) aos máis contundentemente españolistas, como o que pivotou ao redor de Fraga Iribarne. Unha doxa galeguista insculpida xa para sempre na nosa vida pública coma un petroglifo inalterable. O propio Fraga Iribarne chegou a ofrecerlle carácter filosófico: autoidentificación. Piñeiro, o seu maxisterio, os seus soños e as súas ideas triunfaban. Ese sentido común galeguista estenderíase coma o aire que respiramos: imperceptible, cordialmente, sen imposicións, vital. Os seus puntos fortes serían a defensa da lingua como principal sinal de identidade e mais unha aceptación sen estridencias das nosas expresións culturais como marca diferencial do ser galego. A identidade focalizada na lingua e nas manifestacións culturais, expresións espirituais, nada de materialismo, nada de proxectos emancipatorios, nada de multitudes nin suxeitos colectivos. Só o espírito como protagonista da alma galega. Con todo iso, o nacionalismo sería innecesario, inútil, contraproducente, antihistórico. Que llo pregunten a Franco Grande.

Mais ves que só faltou que chegara esta nova xeración de gobernantes para que o soño feito realidade se esvaecese no aire. Núñez Feijóo e os seus borraron sen un pestanexo ese sentido común galeguista ao dinamitaren os dous esteos nos que se sostiña: a lingua como sinal de identidade, sen merecer políticas normalizadoras mais si un discurso público contrario a resucitar vellos prexuízos e lugares comúns glotofáxicos, e a aceptación das nosas manifestacións culturais como expresión dunha colectividade diferenciada.

O novo discurso respecto ao galego é coñecido: unha absurda reconstrución dos peores lugares comúns do franquismo. A lingua galega non pode ser imposta, debe ser recluída aló onde non amole nin cheire demasiado. Igualdade lingüística, reclamación cínica ao tempo que se lexisla para favorecer a expansión invasiva da lingua que consideran realmente importante. Entre o principio de distancia duns e o temor á hipercaracterización dos outros. Das políticas do laissez faire pasamos a un discurso de rexeitamento sen complexos. Coa escusa da liberdade individual, do dereito a elixir, da non discriminación e da non imposición, coma se ningún deses principios rozase co castelán, hai unha negativa organizada a executar políticas que sirvan para dar algúns pasos, só que sexa lenta e timidamente, cara a unha igualdade real. Na xustiza, na empresa, nos espectáculos, no mercado, no deporte, nos xornais, nas radios, nas televisións, nas librerías, no ensino público, no ensino privado, entre os funcionarios, na sanidade, na música, nas salas de cinema… seguimos? Os extintores non sacian nunca as súas necesidades de destrución.

O novo discurso abrangue tamén os ámbitos da cultura: demolición. Non seremos nin aquela curiosidade diferencial do galeguismo cordial. Agora somos, seica, provincianismo, ausencia de cosmopolitismo, pailanismo en estado extremo, resistencia como sinónimo de aldeanismo. O edificio que construímos contra toda a adversidade, desde Rosalía, debe ser derrubado. Tampouco se pode impoñer unha cultura. Cómpre destituír os axentes armados que, a punta de pistola, levan anos obrigando a galegos e galegas a falar galego, a esquecer o castelán, a ler sen descanso a Curros, a Pondal, a Castelao, a Dieste, a Blanco-Amor, a Novoneyra, a Ferrín, a marxinar Valle-Inclán, Torrente e Cela. E o Consello da Cultura, cuxa única función é opinar, cala cómplice. Outros, afectados polo principio de distancia, seguen disparando contra a Academia.

O proxecto é claro: a subalternidade orgánica de Galicia, a supresión pública dos seus sinais de identidade, a súa conversión nunha provincia menor da Nación Española. A ese proxecto élle hostil toda manifestación cultural e lingüística autónoma. Nese escenario, o piñeirismo amósase unha inutilidade histórica. Porque ao primeiro soprido, esborrállase o fráxil castelo de naipes en que alicerzaba aquel sentido común galeguista, en realidade nunca compartido.

Se cadra é ocasión de os sectores da dereita cómodos con certa tradición galeguista tomaren a iniciativa e abxuraren dunha acción política que degora subalternidade, silencio, desaparición. Tamén o nacionalismo político, social e cultural debe reformular moitas tácticas, certos principios, algúns códigos e non poucos anacronismos sectarios. Non xa no ámbito puramente electoral, tamén nalgúns discursos. Hai vellas dependencias hipotecarias que pexan toda posibilidade de desenvolvemento e de consolidación social e política dunha hexemonía que no ámbito da cultura é xigantesca. A lingua e a cultura de Galicia non deben dar pasos atrás para protexerse e sobrevivir. O seu camiño tira para a fronte, consiste en avanzar, gañar espazos sociais, fortalecer a súa hexemonía e debuxar o futuro. Que choren outros pola morte do piñeirismo.

E que o Consello da Cultura Galega siga co seu longo e vergonzoso silencio cómplice.

]]>