Creación – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 SINBAD http://antondobao.blogaliza.org/2011/04/10/sinbad/ Sat, 09 Apr 2011 23:36:18 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=864 Esta suspensión temporal que anunciaba hai uns días é en realidade unha mudanza de orientación momentánea. É voluntaria, por suposto.

Hai unha importante, e feliz, razón persoal que me impedirá durante certo tempo elaborar anotacións, posts ou artigos (como sexa que teñan que chamarse) que requiran un esforzo máis ou menos intenso. Cando é persoal e feliz a razón, non é preciso desvelala.

E hai tamén unha importante, e espero que feliz, razón non estritamente persoal senón máis ben profesional e creativa. E esta si que merece ser desvelada. A partir do mes de maio comezaremos a rodaxe dunha nova película. Chamarase Sinbad, e será unha adaptación moi libre e persoal da novela de Álvaro Cunqueiro Se o vello Sinbad volvese ás illas…

Sinbad empezou xa a rolar hai algún tempo. É unha criatura delicada que require todas as atencións e moito tempo, ademais do traballo de moitísimas persoas dun talento e dunha capacidade moi importantes.

O mellor dunha película é vela e conservala na memoria. Para os que temos a sorte de participar na súa elaboración, o mellor empeza xa na primeira versión do guión e continúa na rodaxe. En todo o proceso faise patente a forza rexa que posúe o traballo colectivo no que cada persoa é imprescindible porque o importante é o común. É unha mostra evidente da potencialidade do traballo cooperativo, no que importa o produto e non o lucro que del se tire.

A película é unha coprodución da TVG e de Ficción Producciones. Con ela intentaremos, entre outras cousas, contribuír a celebrar o centenario de Álvaro Cunqueiro.

Quen queira irse informando máis polo miúdo dos aconteceres ligados con esta produción, poderá ir visitando esta páxina que se acaba de abrir en Facebook. Durante toda esta temporada, xa que non terei moito vagar para manter esta República da Multitude como ata o de agora, irei engadindo de cando en cando notas sobre calquera cuestión que me pareza interesante. Non terán periodicidade nin regularidade. Se vos achegades por aquí de cando en cando, estarei encantado de seguir conversando convosco.

Para principiar, déixovos o cartel da película, deseñado polo artista David Rubín.

E comezamos viaxe cara ás Illas Cotovías.

]]>
Un mundo perfecto http://antondobao.blogaliza.org/2010/05/06/un-mundo-perfecto/ Thu, 06 May 2010 09:46:32 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=642 Camiñou toda a tarde polo paseo cuberto, e aburríase. Sobre a bóveda transparente, o ceo seguía coa cor acastañada de sempre. Dos portais ninguén saíu. Os paneis proxectaban contra o seu corpo imaxes, músicas e sensacións: frío, calor, chuvia, neve, medo, gozo, alegría, depende das necesidades. Todo está dito. Para mercar, para vender, para descansar, para recargar as conexións eléctricas, para durmir, para canalizar certos soños. O linde do real é un muro de titanio. Deste lado, todo é aparente, ou sexa, real; alá, nada é realidade mentres non recibe a aprobación do Mercado. Ou sexa, o Goberno Terrestre. Nin sede, nin rostro. Todo o mundo recoñece a súa autoridade. E xa está.

Hai tempo incontable, un devanceiro esquecido escribiu dous libros. Debeu ser aló polos primeiros anos do século XXI. Eran as vellas contas. Os libros eran obxectos feitos de papel, un material que se extraía de árbores cando as que quedaban na superficie da Terra eran poucas e, disque, feas. Agora hai moitas, e todas son fermosas, pero só serven como ornamento nos paseos cubertos das cidades. Non dan papel nin osíxeno. Non é necesario.

Lembrar un devanceiro é nostalxia, din, unha debilidade humana prescindible nesta última fase terrestre, antes de que a colonización doutros planetas (valen satélites, din os científicos) sexa unha realidade conclusa. Tanto ten. O caso é que ese devanceiro escribira dous libros. Non paga a pena explicar o concepto de escritura porque entón o tempo quedaría estricado coma un arame. Pero escribir e ler, que é outro concepto igual de curioso e de difícil comprensión, foron actividades que desapareceron xa haberá máis de trescentas mil translacións. Agora temos proxectoras multidimensionais. Agora vemos, escoitamos, sentimos. Escribir e ler era outra cousa. Contan algúns eruditos arqueólogos e físicos unificados que aquelas actividades eran física e psiquicamente esgotadoras. Non se sentía o que hoxe se sente ao experimentar unha ficción ou unha realidade multidimensional. A conexión subcutánea con células activas hipersensibles que mandan informacións múltiples ao cerebro ofrece outras experiencias. Daquela, por contra, conforme quedou dito a través do tempo lineal, había que facelo todo. Contan que aqueles homes non eran autosuficientes, requirían da axuda doutros conxéneres, pero é moi complexo comprender ese concepto que implica unha ausencia. Dis que aquilo ao que lle chamaban ler consistía en procesar os signos indescifrables que se deseñaban sobre material primitivo e deixar que fose o cerebro o que soñase con versións moi esquemáticas das imaxes que coñecemos hoxe grazas ás proxectoras. O máis perigoso de tan extremada actividade era que non estaba garantido que a descodificación fose en todos os casos a adecuada. Todo un problema.

Nos últimos tempos, por algunha razón que os asesores de Mercado non deron captado aínda, empeza a estenderse certa afección obsesiva pola arqueoloxía. É preocupante, porque as obsesións, en teoría, foran extirpadas xa moito atrás do noso código xenético. Pero se ve que algún residuo quedou, e iso é perigoso. El, que camiña toda a tarde polo paseo cuberto, aburrido, baixo un ceo de cor acastañada, é un dos obsesionados coa arqueoloxía. De aí lle veu o coñecemento dun antepasado seu que escribiu dous libros. Un dun xénero moi estraño chamado poesía, que era como dicir cousas sen sentido, e o outro unha novela, que viría a ser máis ou menos un antecedente das tramas multidimensionais que abandonan as proxectoras cada día cando conclúe a xornada de produción e comeza a de consumo e descanso.

Agora é todo moito máis agradable. Suave. Pero el leva uns días sentíndose estraño, coma se se vira a si mesmo desde a distancia. Por iso ao mellor non dá quitado do pensamento o seu devanceiro. E talvez por mor da súa paixón arqueolóxica pensa mentres camiña que non lle importaría nada volver ao punto espaciotemporal en que aqueles estraños obxectos deixaron de existir. E alí, se dera chegado, procuraría o nó en que naceu o universo que agora habita. Non por desfacelo, que non sabería, senón por coller o ramal que o levase a outro universo. A un no que puidera ler os libros que deixara escritos o seu devanceiro. E outros, que seica os había a milleiros. E desfacerse das molestas células de conexión subcutánea.

Porque xa vai canso de aburrirse con historias que empezan, avanzan e terminan. Porque xa confunde emocións con estímulos. Porque este universo que lle tocou é plano, ten unha dimensión, xusto a que lles sobra a esas historias que escapan das proxectoras multidimensionais. Porque detesta traballar para acumular e consumir imaxes. Porque lle parece demasiado simple o sentido das cousas entre as que vai vivindo sen decatarse. Porque non coñece a ninguén. Por millóns de razóns máis que se lle ocorren e procura non comunicarlle ao cerebro central. Porque por esa e outras razóns lle doe a cabeza. Porque se sente seco por dentro e cando iso pasa, sábeo por experiencias referidas clandestinamente, vén a brigada con desactivación, limpeza e disolución no cerebro central. Porque lle gustaría imaxinar un ceo que non tivese sempre esa cor acastañada.

]]>
O segredo dunha biblioteca http://antondobao.blogaliza.org/2010/01/12/o-segredo-dunha-biblioteca/ Tue, 12 Jan 2010 12:29:05 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=584 Teño un amigo que naceu e se criou nunha familia da pequena burguesía galega. Seu pai, un liberal antifranquista de silencio angustiado, era fillo dun militante de Izquierda Republicana paseado polos falangistas locais nos días posteriores ao Golpe de Estado de Franco e os seus secuaces. Pasou infancia e mocidade agarrado ás saias da nai, perseguido por cada son que alterase o acougo cotián; todos lle espertaban unha noite medio agochada nas primeiras covas da memoria. Pechaba os ollos, apertaba os puños e, sen crebar o silencio, botaba bágoas grosas a rolos por unhas fazulas frías coma a neve que apedraba os couselos dos tellados. Cos anos, mercé ás axudas xenerosas dunha compasiva tía de seu pai, tan solteira coma beata e rica en patrimonio e rendas, puido estudar na Universidade. En Santiago tomou contacto co galeguismo antifranquista, mais sempre con certa distancia, teimudo nas súas camiñadas solitarias pola Calderería por medo a que a representación carnal dos rostros criminais dos seus pesadelos lle asaltasen as costas sen aviso. Foi brillante no estudo e acabou converténdose nun profesional prestixioso. Engadiu ao rico patrimonio que lle legara súa tía avoa algúns dos moitos cartiños que foi gañando coa súa actividade notarial. Outros usounos xenerosamente no financiamento dalgunhas actividades clandestinas, mormente culturais. Algúns escritores da Grande Xeración viron as súas primeiras publicacións grazas á xenerosidade desinteresada deste republicano. Viviu fóra dos campos magnéticos de Ramón Piñeiro; talvez por iso ninguén lembra hoxe o seu nome. A súa obsesión era enrolar todo canto libro lle caía nas mans no seu particular exército literario, que acampaba nunha biblioteca grandísima da casa que eu visitei nalgunha ocasión sendo un rapaz. Entrar naquel estudio era como visitar as cataratas do Niágara ou as pirámides de Exipto. Tal era a inmensidade do saber que aquel home toleaba por acumular, supoño que coma unha conxura contra aqueles tempos fríos e escuros. Todos os libros estaban orgullosamente á vista. Tamén os prohibidos e os perseguidos.

-Se fora hai corenta anos, entrarían coma lobos e queimaríano todo. A min primeiro, e despois os libros -díxome unha vez-. Hoxe xa non se atreven. Ademais, ao vello can quédanlle poucas ceas que papar.

Ao meu amigo, fillo único coma seu pai, quedoulle en herdanza unha biblioteca de varios millares de volumes. Entre outras riquezas que non veñen ao caso, pero que lle axudaron a vivir con máis comodidade ca a que a min me concedía pertencer a unha familia do proletariado urbano.

-Na biblioteca de meu pai está todo -dicíame hai dous días mentres xantabamos no comedor da súa casa-. Ou debera dicir estaba.

Había anos que non nos viamos. Aquela mañá chamoume, así, sen máis, porque seica tiña necesidade de trocar comigo algunhas sensacións arredor das cousas que están pasando coa lingua nos últimos tempos.

-Nos últimos séculos, queres dicir…

Apañou a broma, pero seguiu ao seu. E antonte, mentres xantabamos polbo con cachelos que encargou nunha taberna da súa total confianza, contoume que a biblioteca de seu pai empezara a minguar había algún tempo.

-Mira de non prestar os libros, ou apúntaos. Non deixou teu pai algún método de arquivo? Paréceme raro, co curioso que era.

-Aquí non se prestan libros -díxome mentres volvía servir viño, un Pingus 2004-. É cousa desas catro paredes, que deben conservar algunha forza inexplicable. E non me mires con esa cara, que xa sabes que eu non son amigo de trangalladas paranormais. Non falo diso…

En realidade era iso o que quería compartir comigo. Ao cabo, o rumbo da lingua galega, que admite explicacións racionais e científicas, non era máis ca a escusa para retomarmos unha vella relación suspendida sen causa nin razón. A min custábame entender.

-Hai días, caeume nas mans, por casualidade, eh, un artigo dun tal Albiac, non sei se o coñeces…

-Fasme un cumprido coa dúbida -díxenlle, non sei se con ironía abonda como para lle relaxar o rostro tenso que se lle ía poñendo.

O artigo, polo que me contou, redundaba con indecencia nos lugares comúns máis repugnantes respecto ás linguas. Puro odio e noxo aos diferentes.

-Para estes filósofos da silveira, diferente é sinónimo de inferior. Pásalle a este señorito cos Palestinos e cos árabes en xeral. Se algún xuíz xusto houber na Audiencia Nacional, xa o tiñan prendido, e non por vasco, que non o é, senón por encirrar ao exterminio e por exaltar o masacre sistemático.

Segundo o meu amigo, este redactor é un analfabeto filolóxico; como filósofo, nunca atopará un nome entre os grandes do pensamento; o seu estilo como escritor é afectado e pretensioso.

-Éche deses que termina cada frase convencido de que acaba de escribir a expresión do sublime. Seguro que distancia o papel emborranchado e olla para el con orgullo de artista e un sorriso parvo.

Pero, en realidade, o meu amigo non pararía mentes en Gabriel Albiac de ningunha maneira se non fora porque se acababa de converter, por culpa daquel artigo, no último caso relacionado coa mingua da biblioteca de seu pai.

-Se non queres non me creas. Chameite porque a pesar de todo segues sendo a única persoa na que confío cegamente. E sei que isto non sairá de nosoutros -falábame convencido, pero eu xa empezaba a intuír que se enganaba comigo, como ben se pode comprobar.

Había uns días, por corroborar as súas opinións sobre o aludido, retirou do primeiro andel da biblioteca unha novela que tan afamado escritor publicara habería por aí uns anos. Efectivamente, tal e como esperaba, o seu estilo literario era pueril, cursi, plúmbeo e infrutuoso. A súa técnica narrativa nunca chegou á cita.

-Non dei pasado da páxina 36, e non sabería contarche o que lin. Así que reintegrei o libro ao seu nicho sen terminar de lelo, como fixera xa outras veces. E aí vén o chiste. Cada vez que volvo ao andel un libro que non dei acabado de ler, ao outro día, non o atopo.

Segundo o meu amigo, a biblioteca que lle legou seu pai posúe esa estraña facultade. Devora aqueles libros que o seu dono non dá devorado.

-Se cadra encontraches a verdadeira vara de medir a literatura -sentenciei.

Nos últimos dous anos, díxome, faltaban un feixe de volumes da súa biblioteca. Un estraño e descoñecido sentido común literario encargábase de devorar as obras infames sen deixar rastro. Nin papeis triturados nin nada. Nin po, nin serraduras. Nadiña.

O resto da tarde transcorreu entre copas de licor café e conversas de moita menor transcendencia, entre o fútbol, algunhas lecturas agradables, lembranzas da nosa amizade recuperada grazas a Albiac e de vellos proxectos compartidos. Cando saín da súa casa era máis noite do que esperaba. Engateñábame o frío as canelas. A xente retirábase das rúas. O chío estarrecedor dunhas gaivotas separaba da realidade o meu camiñar para a casa. Non paraba de darlle voltas a unha idea absurda. Aquela virtude da biblioteca do meu amigo tería efectos restrinxidos ou gozaría dunha dimensión universal? Cuestión de alcance…

Ao chegar á casa lembrei que unha vez mercara un exemplar da mesma novela nunha feira de libros usados. Nunca o abrira; non tiña o gusto de coñecer tan polo miúdo coma o meu amigo a brillantez literaria do suxeito. Funo buscar á miña moi modesta librería por comprobar se as propiedades restitutivas da biblioteca do meu amigo tamén operaban noutros espazos. Alá onde tiña que estar a novela só había un pequeno oco sen po nin rastro de presenza ningunha. O abraio inicial transformouse en diversión.

Hoxe volvín estar na casa do meu amigo. Funlle facer unha visita e botámoslle outras copiñas dun licor café reconstituínte que eu mesmo fabrico seguindo a receita que miña mai aprendeu de miña avoa. Por non ir coas mans baleiras, pasei antes pola librería. Tampouco lles quedaba a bendita novela. Ninguén parece saber dela. Nin sequera reza nos índices do ISBN. Leveille de regalo as obras completas do filósofo e mais as de Juan Manuel de Prada. Regaleillas coa única condición de que lles dea lugar na biblioteca de seu pai e de que intente lelas, unha a unha. Incluín no paquete un libro meu ao que non lle gardo moito cariño.

Creo que a nosa amizade quedou moi afirmada grazas aos prexuízos reaccionarios de Gabriel Albiac. Agora enceto con Horacio Vázquez Rial unha lista de autores cos que o meu amigo poida ir completando a biblioteca de seu pai.

]]>
Sinopse I http://antondobao.blogaliza.org/2009/09/30/sinopse-i/ Wed, 30 Sep 2009 11:00:49 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=533 Tapiz de fondo: un Vello País

A acción transcorre en calquera momento do presente, nun país moi pequeno, de fronteiras á vista a lindaren co horizonte. O país é vello e confuso, mesmo o seu nome está en discusión. Tamén os nomes dalgúns dos seus lugares. As cousas sufriron a mudanza dun tránsito temporal caótico, e con elas perderon contraste algunhas palabras tamén vellas. Algúns personaxes escollen coidadosamente o seu léxico. Posúen un afán, consciente ou reactivo, de distanciamento. Ningún deles ousa pronunciar o nome do vello país que lles dá tobo silencioso. O silencio fura todos os corpos.

O vello país ten fama de ser país de vellos. Mais tamén o habitan xentes doutras idades. Nas fotografías de hai unhas décadas, escuras, de contrastes violentos, os vellos son anciáns silenciosos de ollada perdida, rostro engurrado e acenos tristes. Algúns hai de aire alegre e falangueiro. No momento calquera do presente en que transcorre a acción, os vellos semellan máis novos, son homes e mulleres en madurez. Así e todo, moitos inda conservan o ollar extraviado e os acenos tristes dos seus pais e avós mortos. Son personaxes secundarios e figuración. Desvelan vellos segredos que navegan entre a verdade e a fantasía. No vello país, a fantasía sempre é verdade.

Unha anciá que viviu sen ser vista desde o principio dos tempos conta que cada noite, desde hai séculos, as xentes do leste moven os marcos do vello país. Así, o vello país está cada vez máis constrinxido e empurrado contra o mar, o seu linde natural, que tamén vai devorando noite a noite as vellas terras. Os vellos temen que o vello país acabe sendo unha liña de terra inhabitable, un cantil de escuma debruzado sobre o mar. As xentes que espertan cada día alén dos marcos fronteirizos asumen en silencio a condición de súbditos do leste.

A acción non é frenética. Imita un tempo estático que non dá pasado. Sempre é presente, nunca houbo pasado, non haberá futuro. Un vello albanel xubilado inventou un aparello para capturar o tempo, comprendelo e domealo. Un fato de cativos rebuldeiros entraron unha noite na casopa de planta baixa do vello, aproveitando que o seu sono, aos seus anos, pesa coma un quintal de seixo, e marcháronlle co aparello. Era unha caixa de folla de lata oxidada que ocultaba anacos de baleiro escuro. O vello presumiu sempre, na taberna e no parque onde xogan os cativos, de ter domeado o tempo. Tras o roubo, o tempo escórrelle polo capelo dos ollos en forma de auga salgada. As autoridades locais ingresárono nun hospital para enfermos mentais. No vello país, as autoridades, todas as autoridades, temen o mal exemplo. Os cativos mutaron en adolescentes ao contacto co baleiro escuro. Unha noite asaltaron o hospital e liberaron o vello para que constrúa un ferrado novo para o tempo. Agora xa non é de folla de lata, senón de azougue, que é máis veloz ca a electricidade.

No vello e cativo país hai pequenas historias de amor ordinarias, das que non merecerían nunca unha novela nin unha película. Pero os personaxes vívenas coma se fosen únicas e apaixonadas. E sono, porque a singularidade e a paixón son ordinarias. Coma a morte. No vello país tamén morre a xente, de morte natural, máis que nada, sen sobresaltos. Nin a morte altera o invisible acontecer dos feitos.

Na historia do vello país de silencios os acontecementos son breves, pasaxeiros, inconsistentes. Ao non haber tempo histórico, as ligazóns son invisibles. Mais todos os acontecementos van tecendo un tapiz de fondo que representa unha paisaxe policromada e rica. Todos os vellos, mozos, maduros, cativos, homes, mulleres, transexuais, cyborgs e híbridos de diversas categorías son afectados polas torpes puntadas que van armando ese tapiz.

No vello país os cativos falan diferente. Ninguén quere saber as razóns; aos gobernantes e dirixentes parécelles natural, e así llelo fan ver aos seus súbditos. Coma se fosen cousas da lei biolóxica. Cando se fan adultos, algúns retornan ao idioma dos pais e dos avós; outros renuncian para sempre. É lei de vida, din os máis resignados, que non son poucos. E para que así pareza e nada mude, para que aos mozos feitos adultos non lles dea por retornar á vella lingua, os gobernantes, descendentes dos vencedores da guerra esvaecida, impiden o idioma na rúa, nas escolas, nas choupanas administrativas, no cinema e en calquera ámbito que transcenda as relacións privadas e familiares. Arelan a extinción do vello idioma, tal coma os seus devanceiros lles inculcaron desde o berce, tal como lles aprenderon cando exercían o poder totalitario con coitelos afiados e pistolas cargadas. Os amados e admirados devanceiros dos gobernantes do vello país.

A guerra esvaecida transcorreu hai tantos anos que xa ninguén a lembra. Pero algúns vellos aínda a ven e a escoitan con ollar triste e silencioso. Aprenderon a calar, que foi como non existir. Mais de cando en cando hai quen reconstrúe as vidas que escorreron entre fume de pistolas, lume de sangue quente e esquecemento. Os gobernantes, fillos e netos dos vencedores, impiden o regreso dos ausentes. Na súa vida privada, defenden a memoria e os actos dos seus devanceiros, identifícanse con eles; na vida pública, néganse a que os asasinos e as vítimas ocupen os lugares que lles corresponden e erguen e protexen estatuas de criminais. Aman os símbolos e as bandeiras dos vencedores e aborrecen os da vella terra. Son, coma os seus devanceiros, seres obsesionados con purificar casas, escolas, edificios públicos e rúas. Prohiben as vellas cores. Impoñen con saña as bandeiras dos vencedores da guerra esvaecida. E en cada casa, en cada escola, en cada rúa, un crucifixo. As xentes do vello país observan e seguen calando. Algúns aplauden. Os gobernantes de agora, coma no seu tempo os vencedores da guerra esvaecida, teñen o agarimo interesado dun home de negocios de comunicación que se sente protagonista da película. Nós non lle daremos ese gusto. Nin a el nin aos seus lacaios, admiradores da orde imposta polos vencedores, entregados á superstición relixiosa, masculinos, escribas de estilo tan seco coma as leiras estiñadas da vella terra.

O vello país ocupa un territorio que noite a noite se disolve entre os páramos que avanzan desde o leste con afán devorador e un mar de sal corrosivo que asolaga as vellas leiras e as deixa a poula. Non quedan máis que xigantescos muíños de vento que non moen gran nin fan pan.

O protagonista observa. Albisca os personaxes coma se estivesen separados del por unha inmensa pantalla de cristal blindado. Non pode comunicarse con ninguén; apenas oe, mira, ve e escoita. E cando tenta falar, a súa voz morre feble nos seus oídos. Está condenado á apraxia, atrapado na novena dimensión da realidade. Pertence a un universo paralelo en que o vello país é unha terra vizosa de pasado e futuro, na que o presente transcorre manseliño e os cativos comprenden o mundo na lingua de seus pais e súas nais. E a xente ámase con paixón ordinaria. O protagonista non sabe como chegou a esa prisión tortuosa. Descoñece as leis máis profundas da ciencia; estudou letras. Só lle queda desexar que o vello país faga saltar polo aire as vellas normas. Considera que o desexo pode mover a materia.

Mentres observa, escoita unha e outra vez o Berlín de Lou Reed. Necesita sentirse triste para que o noxo non o asolague.

]]>