Comunicación – República da Multitude http://antondobao.blogaliza.org Blog de Antón Dobao Thu, 14 Mar 2013 11:44:45 +0000 gl-ES hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.7.1 Macarróns con mollo http://antondobao.blogaliza.org/2010/01/19/macarrons-con-mollo/ Tue, 19 Jan 2010 12:47:51 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=593 Ela acaba de poñer un prato con macarróns na parte da mesa que ocupa o seu home. El termina a sopa, retira o prato sen parar de mirar a televisión, pousa a culler á dereita, estuda os macarróns, acada o prato, apaña un garfo e espenica pezas salteadas. Ela recolle e vai para a cociña. Ao volver, cunha culler limpa na man, serve macarróns sen lles escorrer o mollo. Sempre os fai caldosos. O seu home segue a comer.

O comedor conecta co salón mediante unha parede aberta en arcada. Ao fondo, por fronte del, un televisor nun moble de madeira acastañada que ocupa a parede enteira. Aos lados, cadros con paisaxes de tonalidades moi frías, dous retratos de santos ao óleo enmarcados en grilandas de marquetería e mais unha virxe dolorosa de aspecto escuro.

O silencio esgázao o volume medio da televisión, non estrondoso. Alternan as voces dos presentadores do informativo e as declaracións de personaxes da actualidade. Ela senta escuadro á mesa, de costas firmes, en perpendicular ao televisor. Acanea o seu ollar entre o prato de macarróns e o nada que ten diante como limiar dunha rúa para viandantes cuxo barullo amortece con eficacia a dobre ventá. Ten o pómulo dereito máis engurrado ca o esquerdo; unha pequena caltridura, case imposible de distinguir baixo a maquillaxe, traza unha liña curva que devece por conectar o ollo e o nariz. Na fazula esquerda madura a carne nunha esvaecida cor de berenxena. Os ollos tenos secos, duros e rugosos coma unha caixa de area. Nada reflicten unhas pupilas que tenden á transparencia. Na parte esquerda do pescozo, tres marcas mudan ao marelo. Son tres pebidas de cobre.

Ela come amodo pero a feito, coa culler, para apañar mollo. El mastiga con ritmo, a cabeza ergueita, os ollos sempre chantados no televisor. Ten o pelo negro, de media melena peiteada para atrás ata a metade do pescozo. As orellas, descubertas coma a testa vernizada, danlle simetría a un rostro suave, ben barbeado. Os ollos azuis fanlle xogo coa camisa. A gravata vermella suxéitaa cun pasador de ouro con brillantes. Os movementos da mandíbula acompáñaos con pestanexos minúsculos. Move a cabeza en asentimento. Na televisión, un sacerdote de sotana negra e colariño branco, en plano medio, con cabeza calva e pelo negro ben recortado aos lados, exprésase con convicción. Hai males peores ca os deses pobres de Haití, vén a dicir. Teriamos que chorar por nosoutros, pola nosa situación espiritual tan pobre, pola nosa concepción materialista da vida. E el asente agora con máis vigor e mira para a muller sen parar de mastigar e de levar máis macarróns á boca aberta, tan dilixente como educada. Porque ao mellor, segundo di o crego con esa cara de sabenza, é peor o mal que padecemos nós ca o que sofren eses pobres inocentes. E el volve mirar para a muller. E cun xesto da cabeza pídelle que atenda ao que di o bispo sabio. E que o comprenda. E que o interiorice.

—Velo? O mal de espírito que nos corroe, ese si que destrúe e manca, non a dor do corpo, que purifica. Dío o bispo. Velo?

E ela ergue os ollos do prato, póusaos primeiro no xesto de bondade e elocuencia co que o seu home termina de expresarse cun coordinado sinal da cruz da testa ao peito e dun ombro ao outro. Advirte a mestura de imaxes de morte e santidade na televisión e nas pinturas das paredes e volve empuxar o rostro triste ao exterior a través da fiestra. No peitoril, unha pomba peteira o cristal arritmicamente. Empeza a caer algunha felepa. Non se oe nada.

]]>
Un conto real http://antondobao.blogaliza.org/2009/12/28/un-conto-real/ Mon, 28 Dec 2009 11:53:51 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=581 A auga empozou nas simas da lama, e a esas horas déitase en camadas de lazo. Non son máis ca as nove e cuarto. Na rúa escura, a luz balorenta dunha vella tasca escapa polas ventás e pola porta de cristal. Algún coche no exterior sofre a burla branca da xeada coma se lle saísen canas. As beirarrúas están sen acabar de construír. Cemento duro, sen brillo, e lama conxelada comparten o chan desta travesía dun barrio tan antigo coma a propia cidade. O concello teno en obras desde hai máis de dous meses. Será por iso que ningún farol funciona agás un, a pouquiños metros do bar, que oscila dubidoso entre a luz e a tebra. As casas son todas de unha ou dúas plantas, con tellado de lousa a dúas augas, ben apegadas. Sorrín co fulgor da actividade de preparación das ceas. En case todas, algunha sombra se ve a través das ventás de cuartos con lámpadas acesas. Na taberna, que nunca tivo nome, pouco máis de media ducia de homes de case todas as idades agardan a que as mulleres terminen de preparar o bacallau con coliflor. É máis mesto o fume dos cigarros ca a cor dos viños tintos que navegan en todas as dimensións dese espazo cativeiro. O barullo, sen ser estrondoso, dálle sentido á mudez do televisor de trinta e tantas polgadas, pantalla panorámica. Algúns van saíndo sen pousar os chistes, con gargalladas e saúdos amables, sen parar de ollar reloxos. Tras o mostrador, unha muller termina de lavar uns vasos con mañas áxiles. Case sen mirar para os dous clientes máis próximos a ela, sérvelles cadanseu viño dunha botella sen etiqueta. O home máis vello case non fala. Leva o pescozo envolveito nunha bufanda de cadros. O seu acompañante, embutido nunha cazadora de coiro marrón, acena para a figura militar que ocupa a totalidade da pantalla do televisor sen voz. Ninguén máis mira.

—Dígocho eu. Ten un par de pelotas así de grandes —nunha man, o vaso de viño; na outra, o cigarro; ambas as dúas abren un abano para demostrar o tamaño dos atributos—. Tenas coma o cabalo de Santiago. Dígocho eu.

—Cóbrame.

A muller seca as mans no mandil e recolle os cartos que lle acada o home da bufanda de cadros. Na televisión, o Rei de España enfoca co seu ollar o local completo; observa todo o que se move, seres vivos e obxectos, cunha ollada de inocencia impostada. Ninguén se sente aludido. O home da bufanda de cadros e o mozo da cazadora de coiro van quedando sos.

—Dúas pelotas coma dúas bólas do mundo, o Patxi López, faime caso. Des que gañou as eleccións, aquilo éche outra cousa. Dígocho eu, que levo trece anos traballando en Bilbao. Agora dá gusto tanta liberdade. E este ano, aí o tes, o rei tamén fala pola televisión vasca. Non que non. Se queren independencia, que se vaian, pero que nos paguen o que deben e que respecten a liberdade e a democracia.

—Aí ta, a democracia e a liberdade de elixir —di o máis vello, cun ton un pouco distante, mentres escorre as derradeiras pingas do vaso e exercita un ricto de desagrado.

—Non que logo!

A taberneira óllaos con intención de botalos. Interrómpeo todo a irrupción dun home de aspecto elegante, xa maior, cun abrigo de alpaca negro por riba dun traxe gris e gravata morada. Dá dous pasos pouco harmoniosos no interior do local e proxecta un berro sen deixar de pousar o ollar na pantalla.

—Azuzena, sácame esa merda de aí! Pon anque sexa o Luar, que é noiteboa.

Camiña ao mostrador para tomar un vaso. Azuzena, a taberneira, sorrí. Sérvelle o vaso, apaña o control remoto da televisión e preme sen parar nas teclas de cambio de programa. Na pantalla nada se altera; soamente mudan as iconas das emisoras. O mesmo personaxe cos mesmos movementos e a mesma mímica ocúpao todo.

O rapaz da cazadora de coiro separouse do seu acompañante. Agora está chantado, firme, coa cabeza erguida, fronte ao televisor. Non lles quita ollo aos acenos mudos do monarca. De cando en cando, asente convencido. O home da bufanda a cadros achégase ao do abrigo negro, que apura case dun grolo o viño, disposto a saír da taberna se non hai outro vaso. Azuzena quita o mandil e sae para fóra do mostrador. Baixa persianas, apaga máquinas eléctricas e varre as últimas cabichas. Volve o ollar á figura hierática da televisión.

—Se mañá chovese, só que fora un pouco, xa non caía esta xeada.

Os tres homes están de acordo. O da cazadora de coiro, coa elocuencia silenciosa do monarca; os outros dous, coa exactitude de Azuzena.

]]>
Televisión… Manipulación? http://antondobao.blogaliza.org/2009/11/26/television-manipulacion/ Thu, 26 Nov 2009 00:16:53 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=572

Rimar televisión con manipulación non queda demasiado brillante. Se analizamos todas as noticias dos medios de comunicación e as filtramos pola nosa percepción dos acontecementos, dos seus antecedentes e contextos, dos suxeitos participantes, chegaremos a conclusións divertidas. A primeira adiántoa eu: contar a realidade implica manipulala. Desde cando e quen decide o que se debe contar e o que non ata o propio proceso de elaboración, pasando pola posición que unha noticia ocupa nunha páxina dun xornal ou nun espazo informativo radiofónico ou televisivo. Falar, por tanto, de manipulación como marca de identidade dunha televisión (neste caso, que casualidade, pública) fronte aos outros medios vén a ser como non dicir nada. Haberá máis manipulación na TVG que na SER, na COPE, en Intereconomía, en VEO, en Tele5, en Antena3, en TVE, en La Voz de Galicia, El Progreso, El Correo Gallego, Faro de Vigo, A Nosa Terra, Xornal de Galicia, El País e así deica o infinito? Rotundamente, non. O problema é que se faga digna de confianza a lenda urbana segundo a cal os medios públicos están sometidos á censura e á manipulación política mentres os privados responden a intereses de información e servizo á cidadanía e son garantía de liberdade.

A TVG leva 25 anos apegada a non poucas mensaxes críticas. Habendo múltiples aspectos dos nosos medios públicos profundamente mellorables, sorprende que toda preocupación recaia na información e na súa relación coas forzas parlamentarias. Instrumentalización a tres bandas. A obsesión dos funcionarios dos partidos non é a contribución dos nosos medios públicos aos procesos de normalización, a creación de universos simbólicos propios, a configuración dun audiovisual galego que mereza realmente tal nome. O que lles quita o sono é o cronómetro: cantos segundos de atención informativa merece cada partido ou en que medida están representados -eles e ninguén máis ca eles, é a perversión da representación- en diferentes zonas da programación. Pero a ninguén lle importa que a CRTVG reciba case un 8% menos de investimento público para o ano 2010.

Ninguén reflexiona sobre os medios de comunicación que necesitamos e para que os precisamos. Iso obrigaríanos a abandonar a consigna, tan doada como baleira, tan eficaz para socavar, palabra a palabra, o prestixio que os medios públicos precisan nunha batalla desigual cos medios privados e os seus intereses. Sobre todo cando os medios públicos son unha illa anómala en lingua galega rodeada por todas as partes por medios monolingües en castelán. A irresponsabilidade é compartida. Non sería mala cousa saber que rumbo leva o barco que tanto precisamos para non afogar no medio dun océano hostil e alleante, tan imprescindible para a lingua e a cultura de Galicia coma o osíxeno para os nosos pulmóns. O barco, quero dicir.

A reformulación necesaria dos medios públicos de Galicia pasa por un compromiso co seu futuro plasmado, en primeiro lugar, nun novo Consello de Administración non ocupado polas burocracias partidistas nin polo capital privado das produtoras audiovisuais, senón por sectores diversos da sociedade non condicionados por intereses de lucro nin de hexemonía partidaria. Unha nova concepción das audiencias televisivas tería que iluminar esta reformulación. Cómpre acabar coa imaxe falsa dunha audiencia monolítica e uniforme manexada polos intereses das axencias publicitarias, aos que se somete todo o mundo. Cómpre abrirlle a porta á multiplicidade de audiencias potenciais, con gustos e intereses diferentes, que merecen igual atención dunha televisión pública.

Encetemos o debate con xenerosidade e coa intención de posuírmos uns medios públicos ao servizo dunha lingua e dunha cultura, que estean en mans da sociedade. Seguirá habendo diferenzas de criterio no tocante ás informacións, porque a comunicación de masas crea a realidade, non a reflicte. O importante será determinar que realidade desexamos que os nosos medios públicos contribúan a crear. En todos os seus espazos, non só no reducido, endogámico, sobrevalorado e sectario ámbito da información.

As tres forzas parlamentarias deberan dar o primeiro paso. Pero non creo que o fagan.

]]>
Pulsións reactivas http://antondobao.blogaliza.org/2009/05/13/pulsions-reactivas/ Tue, 12 May 2009 23:45:24 +0000 http://antondobao.blogaliza.org/?p=244 Ao ronsel da reflexión, sinxela pero cereteira, que facía Manuel Rico no seu blog La Trinchera Digital, ocórreseme estrebillar arredor de certas pulsións reactivas. Non sei se serán exclusivamente españolas, que o parecen ás veces, ou se marcan con ferro incandescente as fronteiras do inaceptable no mundo destes tempos. O terror á libre elección, á liberdade, non é algo novo da nosa época confusa pero enfociña coas reverencias extasiadas á era da comunicación de masas, o imperio da incomunicación humana en que as vellas formas mediáticas parecen mutar en corpos de texturas diferentes.

Onte, coma quen di, era a píldora poscoital. O terror agroma de golpe e coma un furuncho nos rostros, nas voces e nas penas de homes, mulleres e xornalistas de ben. Non o terror ás contraindicacións da menciña nin aos seus efectos secundarios, que segundo a ciencia non pasan dalgunha lixeira dor de cabeza. Nada diso. O terror focalízase xusto alí onde nace a posibilidade de que unha rapariga calquera acceda á píldora sen pexas e sen necesidade de tutela paterna. Manca fondo a opción en si, que teña unha posibilidade máis para elixir sen estar obrigada a deterse na alfándega, moral ou doutro tipo, dos seus pais, que talvez ela non ten por que compartir. Por que vai ser malo ou inconveniente ter máis opcións para elixir? No caso da píldora famosa son dous os temores que desolan a España que pensa en transcendente: o terror á libre elección e o pánico ao gozo sen mercadoría co propio corpo. Os medios de comunicación máis importantes téñeno claro: a decisión autónoma dun ser racional adolescente, feminino ademais, guíndanos a todos con vulgaridade ao abismo da miseria moral. E do caos, claro, e ao mellor mesmo do comunismo. Sempre tan preocupados polo noso benestar espiritual.

Non lonxe de onte, como o noso paisano Manuel Rico comentaba na súa trincheira dixital, o máis selecto dos medios de España tamén se abanea ante a posibilidade de elixir. E nese caso o consenso é aínda máis firme. O importante é que non quede nunca desvelada a posibilidade de escolla. Dereito a decidir: non hai nestes tempos sintagma que máis mereza un bo anatema. Nin que os pobos ou as cidadanías fosen adultos. Coma as adolescentes da píldora.

Restauración monárquica fronte a restitución republicana; Constitución española que non votamos os menores de 50 anos fronte a un marco xurídico político que recoñeza, por exemplo, o exercicio da libre determinación das nacionalidades históricas sen ameaza de intervención militar; uniformización españolizadora fronte á normalización das linguas e culturas minorizadas —non necesariamente minoritarias. Estes principios básicos, e outros máis que é innecesario citar, están a salvo de discusión na doxa do réxime. O pacto se cadra non está escrito, aínda que o sela unha lacra indisoluble. A súa materia é un orixinario medo á liberdade, o mesmo que transcende no caso da píldora poscoital, sempre aviado de principios morais e infalibilidade relixiosa. É un medo non recoñecido que enxendra odio con todo e disfrazarse de amor á liberdade e á vida. Incompatible con calquera concepto de democracia que non viole a etimoloxía do termo.

Tras ese consenso fundacional hai tamén outras razóns derivadas dun proceso histórico que nace coa ditadura fascista do Xeneral Franco. Varias xeracións de xornalistas foron educadas nun exercicio profesional en que o discurso do dominio non era obxecto de discusión. As consecuencias serían funestas. Como non houbo ruptura democrática trala morte do ditador, tampouco quedaron disoltos os vellos principios da comunicación de masas nin arrombadas as formas e o maxisterio de vellos mestres, moitos deles uniformados con camisa azul e gravata negra. E as empresas de comunicación, coas pertinentes mutacións, seguiron nas mesmas mans. Hoxe, o sentido común do réxime tampouco é obxecto de discusión.

As condicións actuais non son as dos anos da ditadura, por suposto. Mais a fascinación por evitar o prohibido e condenar a liberdade de opcións, o dereito a decidir, sexa individual ou colectivo, segue a ser marca xenética moi maioritaria da práctica xornalística contemporánea e da liña editorial común, sen regañas, dos medios de comunicación. Nada importante está sometido a discusión. Cando algún xornalista, que os hai, ou algún medio regala os ollos ante o descubrimento de realidades non esperadas, corren o risco de que sobre deles caia a man aberta e enorme do sentido común e os expulse para fóra do templo da sensatez e da cordura. Nas grandes cuestións de estado, e as bases do sistema e do réxime sono, ninguén escapa ao consenso, esa eficaz forma contemporánea de censura. E para os que escapan hai oficinas nas que se paga a afronta.

A liberdade non é rendible. Así que, non nos convén exercela, non lle deamos máis voltas.

]]>